କାଠମାଣ୍ଡୁ: ଭାରତ ସହ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ପ୍ରାୟ ୬ ମାସ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସଚିବଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ସେ ମନା କରିଥିଲେ, ଏବେ ସେହି ବିକ୍ରମ ମିସ୍ରିଙ୍କ ସହ ବୈଠକ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସାକ୍ଷାତ ପରେ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କରେ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ସଙ୍କେତ ମିଳିଛି।

ନଭେମ୍ବର ୫ ତାରିଖ ଗୁରୁବାର ନେପାଳର ରାଜଧାନୀ କାଠମାଣ୍ଡୁରେ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ବିକ୍ରମ ମିସ୍ରି ଓ ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବୈଠକ ହୋଇଥିଲା। ନେପାଳରେ ମିସ୍ରିଙ୍କ ଦୁଇଦିନିଆ ଗସ୍ତର ଶେଷ ଦିନରେ ଏହି ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ଆଗାମୀ ଭାରତ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଜବୁତ କରିବା।

୬ ମାସ ପରେ ବଦଳିଲା ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଚଳିତ ବର୍ଷ ମେ' ମାସରେ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ବିକ୍ରମ ମିସ୍ରିଙ୍କ ନେପାଳ ଗସ୍ତ ହେବାର ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନ ହୋଇପାରିବାରୁ ଏହି ଗସ୍ତକୁ ସ୍ଥଗିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।

ସେତେବେଳେ ନେପାଳର ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥିଲା ଯେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜଠାରୁ ନିମ୍ନ ପଦବୀରେ ଥିବା ବିଦେଶୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହ ଏକକ ବୈଠକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ। ଏହି କୂଟନୈତିକ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍‌କୁ ନେଇ ଭାରତ-ନେପାଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଅସହଜ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।

ଏପରିକି ଆମେରିକାର କିଛି ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାର ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସଚିବଙ୍କ ସହ ବୈଠକ କରି ବାଲେନ୍ ଶାହ ନିଜର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବଦଳାଇଥିବା ସଙ୍କେତ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନଭେମ୍ବର ୨୨ରୁ ଭାରତ ଗସ୍ତ କରିବେ ବାଲେନ୍ ଶାହ

ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ପରେ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ଏହା ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ହେବ। ନଭେମ୍ବର ୨୨ରୁ ୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି। ଭାରତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣକୁ ସେ ସକାରାତ୍ମକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ଏହି ଗସ୍ତରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଜଳସମ୍ପଦ, ଯାତାୟାତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଦୀର୍ଘ ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଜଣେ ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାରତ ଗସ୍ତ କରିବେ।

ବନ୍ୟା ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରେ ଭାରତର ସହଯୋଗ

ନେପାଳରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଓ ଭୂସ୍ଖଳନ ପରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ମିଳିଥିବା ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କ ସୁଧାରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଛି। ଅଗଷ୍ଟ ୨୬ରେ ହୋଇଥିବା ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ନେପାଳର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାସ୍ତା, ବ୍ରିଜ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ସମୟରେ ଭାରତ ୧୪୦ ଟନ୍‌ରୁ ଅଧିକ ରିଲିଫ୍ ସାମଗ୍ରୀ, ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ଦଳ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ପଠାଇଥିଲା। ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଭାରତର ସହାୟତା ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଥିଲେ।

ଭାରତଠାରୁ ୨ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରର ଆର୍ଥିକ ପ୍ୟାକେଜ୍ ଆଶା

ଏହି ଗସ୍ତ ପଛରେ ଆର୍ଥିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ନେପାଳ ଭାରତଠାରୁ ୨ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ଆର୍ଥିକ ପ୍ୟାକେଜ୍ ଆଶା କରୁଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଋଣ ସହାୟତା ଓ ଅନୁଦାନ ସାମିଲ ରହିପାରେ।

ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ ଲାଇନ୍ ନିର୍ମାଣ ଓ ବନ୍ୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନେପାଳ ଯୋଜନା କରୁଛି। ତେବେ ଏହି ପ୍ୟାକେଜ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଘୋଷଣା ହୋଇନାହିଁ।

ସୀମା ବିବାଦ ଓ ଗୋର୍ଖା ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ

ଭାରତ ଓ ନେପାଳ ମଧ୍ୟରେ କାଳାପାଣି-ଲିପୁଲେଖ ସୀମା ବିବାଦ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ରହିଛି। ଲିପୁଲେଖ ଦେଇ କୈଳାସ ମାନସରୋବର ଯାତ୍ରା ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଭାରତ ଓ ଚୀନ୍‌ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ଏହି ବିବାଦ ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥିଲା।

ଏହା ସହିତ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ନେପାଳୀ ଗୋର୍ଖା ଯୁବକଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ। ଅଗ୍ନିପଥ ଯୋଜନା ଆସିବା ପରେ ଏହି ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟକି ରହିଥିଲା। ନିକଟରେ ଭାରତୀୟ ସେନାର ନିଯୁକ୍ତି ନିୟମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ପରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୁଣି ଆଲୋଚନାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ଆଗାମୀ ଭାରତ ଗସ୍ତକୁ ଦୁଇ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସୁଧାରିବାର ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।