ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକରକୁ ସାଧାରଣତଃ ଗହଣା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ରଖିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଧରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଲକରରେ ସାମଗ୍ରୀ ରଖିଲେ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ବୀମାଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ।

ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର କାନପୁରରେ ଜଣେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକରରେ ଥିବା ପ୍ରାୟ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ଗହଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଗାଏବ ହୋଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ମହିଳା ଜଣକ ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ State Bank of Travancoreର ସ୍ୱରୂପ ନଗର ଶାଖାରେ ଲକର ଖୋଲିଥିଲେ। ପରେ ୨୦୧୭ ମସିହାରେ State Bank of Travancore, State Bank of India ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା।

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମହିଳା ଲକ୍ଷ୍ନୌକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବ୍ୟାଙ୍କ ଶାଖାକୁ ଯାଇନଥିଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଲକର ଭଡ଼ା ନିୟମିତ ଭାବେ କଟୁଥିଲା। ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଯାଇ ଲକର ଖୋଲିବା ପରେ ଏହା ଖାଲି ଥିବା ଦେଖିଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।

ଏହି ଘଟଣାରେ ପୋଲିସ ଶାଖା ପରିଚାଳକ ଓ କିଛି ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ FIR ରୁଜୁ କରିଛି। ଲକର କେବେ ଏବଂ କିଏ ଖୋଲିଥିଲା, ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଲକର ଆକ୍ସେସ୍ ରେକର୍ଡ, CCTV ଫୁଟେଜ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଲିଲ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଉଛି।

ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକର ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ କଣ?

RBIର ଲକର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଲକର ସୁବିଧାକୁ ଚୋରି, ଡକାୟତି ଓ ଅନଧିକୃତ ପ୍ରବେଶରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଲକର ଅପରେସନର ତାରିଖ ଓ ସମୟ ସମ୍ପର୍କିତ ରେକର୍ଡ ରଖିବାକୁ ହୁଏ। ଲକର ଅପରେସନ ହେବା ପରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ SMS କିମ୍ବା Email ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର ତାରିଖ ଓ ସମୟ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ପଡ଼େ।

ଯଦି ଚୋରି କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷା ଉଲ୍ଲଂଘନର ଅଭିଯୋଗ ଆସେ, ତେବେ ତଦନ୍ତ ଓ ବିବାଦ ସମାଧାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପର୍କିତ CCTV ଫୁଟେଜ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ହୁଏ।

ଲକରରୁ ଗହଣା ଗାଏବ ହେଲେ କଣ ହେବ?

ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଗ୍ରାହକ କେତେ ଟଙ୍କା ଫେରିପାଇବେ?

RBIର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କର ଅବହେଳା କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟି ଯୋଗୁଁ ଚୋରି, ଡକାୟତି କିମ୍ବା ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଠକେଇ ଭଳି ଘଟଣାରେ ଲକରରେ ଥିବା ସାମଗ୍ରୀର କ୍ଷତି ହେଲେ ବ୍ୟାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ସୀମିତ ରହେ। ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ସାଧାରଣତଃ ଲକରର ବାର୍ଷିକ ଭଡ଼ାର ୧୦୦ ଗୁଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଲକରର ବାର୍ଷିକ ଭଡ଼ା ୩,୦୦୦ ଟଙ୍କା, ତେବେ ଏହି ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ ଦାୟିତ୍ୱ ୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଲକରରେ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଗହଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ମିଳିବ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

ଲକର ଭିତରେ କଣ ଥିଲା, କିପରି ପ୍ରମାଣ କରିବେ?

ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକରରେ ଗ୍ରାହକ କଣ ରଖିଛନ୍ତି, ତାହାର କୌଣସି ଇନଭେଣ୍ଟରି ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖରେ ରହେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଗହଣା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଗାଏବ ହେଲେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ନିଜ ସାମଗ୍ରୀର ମାଲିକାନା ଓ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।

ଏଥିପାଇଁ ଗହଣାର Purchase Bill, ପୁରୁଣା ରସିଦ, ଫଟୋ, Valuation Certificate ଏବଂ Insurance Documents ଭଳି ପ୍ରମାଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ।

ବିଶେଷକରି ପୁରୁଣା ଗହଣା, ବିବାହ ସମୟରେ ମିଳିଥିବା ଗହଣା କିମ୍ବା ପରିବାରରୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ ମିଳିଥିବା ଗହଣା ପାଇଁ ଦଲିଲ ନଥିଲେ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରିବା ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ।

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲକର ବ୍ୟବହାର ନକଲେ?

କାନପୁର ଘଟଣା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବ୍ୟବହାର ନହୋଇଥିବା ଲକରକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି।

RBI ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଲକର ୭ ବର୍ଷ ଧରି ଅପରେଟ୍ ହୋଇନଥାଏ ଏବଂ ଲକର ଧାରକଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରିହେଉନଥାଏ, ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରି ଲକର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରେ। ଏଥିପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ନୋଟିସ୍ ଦେବା ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

ବ୍ୟାଙ୍କ ମର୍ଜର, ଶାଖା ସ୍ଥାନାନ୍ତର କିମ୍ବା ଶାଖା ବନ୍ଦ ହେବା ଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅପରେଟ୍ ହୋଇନଥିବା ଲକର ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।

ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକରରେ ଗହଣା ରଖିବା ଉଚିତ କି?

ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକର ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ରଖିବା ପାଇଁ ତୁଳନାମୂଳକ ସୁରକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପ। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ Insuranceର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।

ଯଦି ଲକରରେ ଦାମୀ ଗହଣା ରଖୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଗହଣାର ଫଟୋ, ବିଲ୍, ଭ୍ୟାଲୁଏସନ୍ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ଓ ଇନସୁରାନ୍ସ ସମ୍ପର୍କିତ କାଗଜପତ୍ରର ଏକ ଅଲଗା ରେକର୍ଡ ରଖନ୍ତୁ। ଏହି ଦଲିଲଗୁଡ଼ିକୁ ଲକର ଭିତରେ ରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଭଲ।

ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଆପଣଙ୍କ Mobile Number ଓ Email ID ଅପଡେଟ୍ ରଖନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲକର ଅପରେଟ୍ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ମିଳିପାରିବ।

ଯଦି ଆପଣ ଲକର ଅପରେଟ୍ କରିନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଲକର ଅପରେସନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ SMS କିମ୍ବା Email ଆସେ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଜଣାନ୍ତୁ।

କାନପୁର ମାମଲାର ତଦନ୍ତ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି। ଲକରଟି ମହିଳାଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା କି ନାହିଁ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ସୁରକ୍ଷା ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥିଲା କି ନାହିଁ, ତଦନ୍ତ ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।

ତେବେ ଏହି ଘଟଣା ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି—ବ୍ୟାଙ୍କ ଆପଣଙ୍କ ଲକରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଲକର ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାମଗ୍ରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ।