ତିନି ମହାଶକ୍ତିର ନେତା ଏକାଠି

ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଆମେରିକା, ରୁଷିଆ ଓ ଚୀନ୍‌ର ଶୀର୍ଷ ନେତାଙ୍କ ଏକାଠି ବୈଠକ ଖବର। ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ, ରୁଷିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁଟିନ୍ ଏବଂ ଚୀନ୍‌ର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନ୍‌ପିଙ୍ଗ ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହରେ ଚୀନ୍‌ର ଶେନ୍‌ଝେନ୍‌ରେ ଏକ ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ବୈଠକରେ ଯୋଗଦେବେ।

ନଭେମ୍ବର ୧୮ ଓ ୧୯ ତାରିଖରେ ଶେନ୍‌ଝେନ୍‌ରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଏସିଆ-ପାସିଫିକ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ କୋଅପରେସନ୍‌ (APEC) ସମ୍ମିଳନୀ ଅବସରରେ ଏହି ବୈଠକ ଆୟୋଜନ ହେବ। ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସ୍ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଯୋଜନାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି। ବିଶ୍ୱର ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ନେତା ଏକାଠି ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ବୈଠକକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି।

ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ଉପରେ ହୋଇପାରେ ଆଲୋଚନା

ଏହି ବୈଠକର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେବ ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ। ଆମେରିକା ଏହି ସଂଘର୍ଷର ଅନ୍ତ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ ଏଥିରେ ରୁଷିଆ ଓ ଚୀନ୍‌ର ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ରୁଷିଆ ସହ ଇରାନର ସାମରିକ, ଗୁଇନ୍ଦା ଓ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ଚୀନ୍‌ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆର୍ଥିକ ଓ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ରହିଛି।

ଟ୍ରମ୍ପ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ଚୀନ୍ ଓ ରୁଷିଆର ନେତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନାରେ ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଶେଷ କରିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠିପାରେ। ତେଣୁ ଶେନ୍‌ଝେନ୍‌ରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଏହି ବୈଠକ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ସ୍ଥିତି ଉପରେ କିଛି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ କି ନାହିଁ, ତାହା ଉପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ରହିବ।

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେବ ମୁଖ୍ୟ ଏଜେଣ୍ଡା

ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ସହିତ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୈଠକର ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇପାରେ। ଆମେରିକା ଓ ରୁଷିଆ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶେଷ ପ୍ରମୁଖ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଚୁକ୍ତି ‘ନ୍ୟୁ ଷ୍ଟାର୍ଟ’ (New START) ୨୦୨୬ ଫେବ୍ରୁଆରୀରେ ଶେଷ ହୋଇଛି। ଏହା ଫଳରେ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଆମେରିକା ଓ ରୁଷିଆର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭଣ୍ଡାର ଉପରେ ସେହି ଚୁକ୍ତିର ସୀମାବଦ୍ଧତା ଆଉ ରହିନାହିଁ।

ଟ୍ରମ୍ପ ଏବେ ଏକ ନୂଆ, ଉନ୍ନତ ଓ ଆଧୁନିକ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ। ଏଥିରେ ଚୀନ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରିବାକୁ ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି। ତେବେ ଚୀନ୍‌ର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଆମେରିକା ଓ ରୁଷିଆ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍। ପେଣ୍ଟାଗନ୍‌ର ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ଚୀନ୍‌ ପାଖରେ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଥିବାବେଳେ ଆମେରିକା ଓ ରୁଷିଆ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଖରେ ୫,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଅସ୍ତ୍ର ରହିଛି।

ଏହି ଅସମାନତା କାରଣରୁ ଚୀନ୍ ଏଭଳି ଏକ ଚୁକ୍ତିରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ବିଶେଷ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇନାହିଁ। ତେଣୁ ତିନି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନେଇ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କମ୍ ବୋଲି ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଚୀନ୍‌ର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ନଜର

ଏହି ବୈଠକ ଆୟୋଜନ କରି ଚୀନ୍‌ର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନ୍‌ପିଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ନିଜ ଦେଶର ବଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥାଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ରୁଷିଆ ପାଇଁ ଏହା ଆମେରିକା ଓ ଚୀନ୍‌ ସହ ସମାନ ସ୍ତରରେ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ।

ରୁଷିଆ ଓ ଚୀନ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ରୁଷିଆ ଉପରେ ଆର୍ଥିକ କଟକଣା ଲଗାଇଥିବା ବେଳେ ଚୀନ୍‌ ରୁଷିଆଠାରୁ ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳ କିଣିବା ଜାରି ରଖିଛି। ଦୁଇ ଦେଶର ସାମରିକ ଓ ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଟ୍ରମ୍ପ, ପୁଟିନ୍ ଓ ଜିନ୍‌ପିଙ୍ଗଙ୍କ ଏକାଠି ବୈଠକ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳନ ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ଆଗ୍ରହୀ।

ୟୁକ୍ରେନ୍‌ ଯୁଦ୍ଧ ନେଇ ଜେଲେନ୍‌ସ୍କିଙ୍କ ଚିନ୍ତା

ଏହି ବୈଠକକୁ ନେଇ ୟୁକ୍ରେନ୍‌ର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭୋଲୋଦିମିର ଜେଲେନ୍‌ସ୍କି ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଶଙ୍କା ହେଉଛି, ତିନି ମହାଶକ୍ତିର ନେତା ଏକାଠି ହେଲେ ୟୁକ୍ରେନ୍‌ର ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପର୍କରେ ଏଭଳି କୌଣସି ଆଲୋଚନା ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ୟୁକ୍ରେନ୍‌କୁ ସାମିଲ କରାଯିବ ନାହିଁ।

ତେବେ ଆମେରିକାର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଶେନ୍‌ଝେନ୍‌ ବୈଠକରେ ୟୁକ୍ରେନ୍‌ ଯୁଦ୍ଧ ମୁଖ୍ୟ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହେବାର ଆଶା ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆମେରିକାର ଅନ୍ୟ ଏକ କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା କୁହାଯାଇଛି।

୧୯୪୫ର ୟାଲ୍ଟା ସମ୍ମିଳନୀ ସହ ତୁଳନା

ଟ୍ରମ୍ପ, ପୁଟିନ୍ ଓ ଜିନ୍‌ପିଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି ବୈଠକକୁ ୧୯୪୫ ମସିହାର ୟାଲ୍ଟା ସମ୍ମିଳନୀ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଉଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ଆମେରିକା, ବ୍ରିଟେନ୍ ଓ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ନେତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

ତେବେ ରୁଷିଆର କ୍ରେମଲିନ୍ ମୁଖପାତ୍ର ଦିମିତ୍ରି ପେସ୍କୋଭ ଏହି ତୁଳନାକୁ ଖାରଜ କରିଛନ୍ତି। ଶେନ୍‌ଝେନ୍‌ରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଆଲୋଚନାରେ କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେଶଙ୍କ ଉପରେ ଥୋପାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ବୈଠକରୁ ବଡ଼ ଚୁକ୍ତି ଆଶା କମ୍

ବିଶ୍ୱର ତିନି ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିର ନେତା ଏକାଠି ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ବଡ଼ ଘଟଣା। କିନ୍ତୁ ଏହି ବୈଠକରୁ ତୁରନ୍ତ କୌଣସି ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଚୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ନେଇ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଆସିବ ବୋଲି ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ଆଶା କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହାକୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆଲୋଚନା ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଏହି ବୈଠକରେ କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସହମତି ହେବ, କେଉଁଠି ମତଭେଦ ରହିବ ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିକୁ କେଉଁ ଦିଗକୁ ନେବ, ତାହା ଉପରେ ଏବେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ନଜର ରହିଛି।