ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିପାରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା RAC (Reservation Against Cancellation) ଟିକେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ନେଇ ବିଚାର କରୁଛି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦୁଇ ଜଣ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଥ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କୁ ପୂରା ଟିକେଟ୍ ଭଡ଼ା ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। କିନ୍ତୁ ଶୋଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଧା ଜାଗା ମିଳିଥାଏ।

ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସୁବିଧା ଓ ଭଡ଼ା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତତାକୁ ନେଇ ଏହି ପୁରୁଣା ପଦ୍ଧତିର ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଉଛି। ତେବେ ରେଳବାଇ ପକ୍ଷରୁ ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ନେଇ କୌଣସି ଅନ୍ତିମ ଘୋଷଣା ହୋଇନାହିଁ।

କ’ଣ ଏହି RAC ଟିକେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା?

RACର ପୂରା ନାମ ହେଉଛି Reservation Against Cancellation। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ଟିକେଟ୍ ସ୍ଥିତି, ଯେଉଁଥିରେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ବସିବା ସ୍ଥାନ ମିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପୂରା ଶୋଇବା ବର୍ଥ ମିଳିବା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ଜଣ RAC ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସାଇଡ୍‌ ଲୋୟର ବର୍ଥ ଦିଆଯାଏ। ଦିନ ସମୟରେ ଏହାକୁ ବସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ରାତିରେ ଦୁଇ ଜଣ ଏହାକୁ ଭାଗ କରି ଶୋଇଥାନ୍ତି।

ଯଦି କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଟିକେଟ୍‌ ଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଟିକେଟ୍ ବାତିଲ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ବର୍ଥ ଖାଲି ରହିଯାଏ, ତେବେ RAC ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂରା ବର୍ଥ ମିଳିବାର ସୁଯୋଗ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ପୂରା ଭଡ଼ା ଦେଇ ଅଧା ବର୍ଥ କାହିଁକି?

RAC ଟିକେଟ୍‌କୁ ନେଇ ମୁଖ୍ୟ ଆପତ୍ତି ହେଉଛି, ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂରା ଭଡ଼ା ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ପୂରା ଶୋଇବା ସୁବିଧା ପାଉନାହାନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ବର୍ଥରେ ଦୁଇ ଜଣ ଯାତ୍ରା କରିବା ଯୋଗୁଁ ବିଶେଷକରି ରାତିରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାଏ।

ଏହା ସହିତ ଗୋଟିଏ ବର୍ଥରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଓ ଜଣେ ମହିଳା ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜାଗା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସହଜ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଏଭଳି ସମୟରେ ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ଖାଲି ବର୍ଥ ନଥିଲେ ଟିକେଟ୍ ଯାଞ୍ଚ କରୁଥିବା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ।

ଏହି କାରଣରୁ ପୂରା ଭଡ଼ା ନେଇ ଅଧା ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ ଦେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠିକ୍‌ କି ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି।

ସଂସଦୀୟ କମିଟି ମଧ୍ୟ ଉଠାଇଛି ପ୍ରଶ୍ନ

RAC ଟିକେଟ୍‌ରେ ପୂରା ଭଡ଼ା ଆଦାୟ କରିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ସଂସଦୀୟ କମିଟିର ମଧ୍ୟ ନଜରକୁ ଆସିଛି। କମିଟିର ମତରେ, ଯେଉଁ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂରା ବର୍ଥ ମିଳୁନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୂରା ଭଡ଼ା ନେବା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପୁନର୍ବିଚାର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏଥିପାଇଁ RAC ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଆଂଶିକ ଭଡ଼ା ଫେରସ୍ତ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବାକୁ କମିଟି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ରେଳବାଇର ବର୍ତ୍ତମାନର RAC ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପୁନଃସମୀକ୍ଷା କରିବା ଆଲୋଚନାକୁ ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି।

ଏବେ ପାଇଁ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ନିୟମ ରହିଛି?

ବର୍ତ୍ତମାନ RAC ଟିକେଟ୍‌ଧାରୀ ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଟିକେଟ୍‌ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ସଂରକ୍ଷିତ ବସିବା ସ୍ଥାନ ସହ ଟ୍ରେନ୍‌ରେ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ। ଯଦି ଚାର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ବର୍ଥ ଖାଲି ହୁଏ, ତେବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ RAC ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂରା ବର୍ଥ ମିଳିପାରେ।

RAC ଟିକେଟ୍ ବାତିଲ୍ କରିବା କିମ୍ବା ରିଫଣ୍ଡ ପାଇଁ ଅନଲାଇନ୍‌ରେ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ଟ୍ରେନ୍‌ ଛାଡ଼ିବାର ଅତି କମ୍‌ରେ ୩୦ ମିନିଟ୍‌ ପୂର୍ବରୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହା ପରେ ସାଧାରଣତଃ ରିଫଣ୍ଡ ମିଳେନାହିଁ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ଲାର୍କେଜ୍‌ ଚାର୍ଜ କଟିବା ପରେ ରିଫଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ।

RAC ବ୍ୟବସ୍ଥା ବନ୍ଦ ହେଲେ କ’ଣ ବଦଳିବ?

ଯଦି ରେଳବାଇ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବନ୍ଦ କରେ, ତେବେ RAC ଟିକେଟ୍‌ରେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଥ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏହା ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଶୋଇବା ସୁବିଧା ଓ ଯାତ୍ରାର ଆରାମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରେ।

ତେବେ ଅନ୍ୟପଟେ, RAC ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଥ ନମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ କୋଚ୍‌ରେ ଯାତ୍ରା କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ବନ୍ଦ ହେଲେ ଅପେକ୍ଷା ତାଲିକାରେ ଥିବା ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ କି ପ୍ରକାର ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବ, ସେନେଇ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ନାହିଁ।