ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଭୂମିକମ୍ପ ପୂର୍ବ ସତର୍କତା ବ୍ୟବସ୍ଥା

ଡେରାଡୁନ୍: ଭୂମିକମ୍ପ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଗୁଆ ସତର୍କ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ Earthquake Early Warning System (EEWS) କାର୍ଯ୍ୟକରୁଛି। ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂମିକମ୍ପର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସତର୍କତା ନେବା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଯୋଗାଇପାରେ।

ଭାରତୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସଂସ୍ଥା IIT ରୁଡ଼କି ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ସରକାରଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ସରକାରୀ ଓ ଗବେଷଣା ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଏହି ଭୂମିକମ୍ପ ପୂର୍ବ ସତର୍କତା ବ୍ୟବସ୍ଥା ୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୧ରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ। 

କିପରି କାମ କରେ ଏହି ସିଷ୍ଟମ୍?

ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକମ୍ପପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେନ୍ସର୍ ଲଗାଯାଇଛି। ଏହି ସେନ୍ସର୍ଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିର ଗତିବିଧିକୁ ନିରନ୍ତର ମାପିଥାନ୍ତି ଏବଂ ତଥ୍ୟକୁ IIT ରୁଡ଼କିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଇଥାନ୍ତି। ଭୂମିକମ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ସଙ୍କେତ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ସିଷ୍ଟମ୍ ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ସତର୍କ ସୂଚନା ପଠାଇପାରେ।

ଏହି ସୂଚନା ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ ସାଇରନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ। ସତର୍କ ସୂଚନା ମିଳିବା ପରେ ଲୋକମାନେ ତୁରନ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ। ତଥାପି ଭୂମିକମ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଏ; ଏହା ଭୂମିକମ୍ପ କେବେ ହେବ ବୋଲି ଦିନ କିମ୍ବା ଘଣ୍ଟା ଆଗରୁ ସଠିକ୍ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରେ ନାହିଁ। 

BhuDEV ଆପ୍ରେ ମିଳିପାରିବ ଭୂମିକମ୍ପ ସତର୍କତା

IIT ରୁଡ଼କିର ଗବେଷକମାନେ BhuDEV ନାମକ ଭୂମିକମ୍ପ ପୂର୍ବ ସତର୍କତା ଆପ୍ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆପ୍ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ଭୂମିକମ୍ପର ତରଙ୍ଗ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଉପଲବ୍ଧ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କୁ ସତର୍କ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଆପ୍ଟି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂଚନା ଗ୍ରହଣ କରେ।

ଏଭଳି ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଭୂମିକମ୍ପର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତରଙ୍ଗ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ଦେବା। କିନ୍ତୁ ସତର୍କତା ପାଇଁ ମିଳୁଥିବା ସମୟ ଭୂମିକମ୍ପର କେନ୍ଦ୍ର, ଦୂରତା ଓ ତରଙ୍ଗର ଗତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ସମୟର ଆଗୁଆ ସୂଚନା ମିଳିବ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। 

ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କାହିଁକି ଜରୁରୀ?

ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଭୂମିକମ୍ପର ବିପଦ ରହିଛି। ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂମିକମ୍ପ ଘଟିଲେ ଘରବାଡ଼ି, ସଡ଼କ, ପୋଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ସହ ଭୂସ୍ଖଳନ ଭଳି ଅନ୍ୟ ବିପଦ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।

ଆଗୁଆ ସତର୍କ ସୂଚନା ମିଳିଲେ ଲୋକମାନେ ଲିଫ୍ଟ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିବା, ଜରୁରୀ ସେବାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେବା ଏବଂ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରନ୍ତି। ତଥାପି ଆଲର୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ଏକମାତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୁହେଁ; ଭୂମିକମ୍ପ-ପ୍ରତିରୋଧୀ ନିର୍ମାଣ, ଜନସଚେତନତା ଓ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ସତର୍କତା ସହ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ

ପ୍ରଯୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ଆଲର୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ବିପଦର ପ୍ରଭାବ କମାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମସ୍ତ କ୍ଷତିକୁ ରୋକିପାରିବ ନାହିଁ। ସାଇରନ୍ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ ଆଲର୍ଟ ଶୁଣିବା ପରେ ସରକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କରିବା ଓ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଭୂମିକମ୍ପ ପୂର୍ବ ସତର୍କତା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବଶୀଳତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସେନ୍ସର୍ର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ଆଲର୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରୀକ୍ଷା ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।