ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଆଶାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଉପବାସ କରିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଡାଇବେଟିସ୍ ବା ପ୍ରି-ଡାଇବେଟିସ୍ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇବା ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହା ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ସ୍ତର, ଶରୀରର ଜଳୀୟ ସନ୍ତୁଳନ ଓ ଔଷଧର ପ୍ରଭାବକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ।

ଦିଲ୍ଲୀର BLK-Max ସୁପର ସ୍ପେସିଆଲିଟି ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ର ଡାଇବେଟିସ୍, ଥାଇରଏଡ୍, ମୋଟାପଣ ଓ ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନୋଲୋଜି ବିଭାଗର ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡାକ୍ତର ଅଶୋକ କୁମାର ଝିଙ୍ଗନଙ୍କ ମତରେ, ଉପବାସ କରିବା ସୁରକ୍ଷିତ କି ନୁହେଁ ତାହା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶାରୀରିକ ସ୍ଥିତି, ଔଷଧ, ଉପବାସର ଅବଧି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଟିଳତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। 

ଉପବାସ ସମୟରେ କେଉଁ ବିପଦ ରହିଛି?

ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବାସ ସମୟରେ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ବିପଦ ରହିଛି।

• ରକ୍ତ ଶର୍କରା କମିଯିବା (Hypoglycaemia): ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ କିମ୍ବା କେତେକ ଡାଇବେଟିସ୍ ଔଷଧ ସେବନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଶର୍କରା ସ୍ତର ବିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ କମିପାରେ। ଝାଳ ବୋହିବା, ହାତ ଥରିବା, ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା, ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ବଢ଼ିବା ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅନୁଭବ ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହୋଇପାରେ।

• ରକ୍ତ ଶର୍କରା ବଢ଼ିଯିବା (Hyperglycaemia): ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ବିନା ଔଷଧ ବନ୍ଦ କରିବା, ଶରୀରରେ ଜଳର ଅଭାବ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗିବା ପରେ ଅଧିକ ମିଠା ଓ ଶର୍କରାଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଯୋଗୁଁ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ବଢ଼ିପାରେ।

• ଶରୀରରେ ଜଳର ଅଭାବ (Dehydration): ବିଶେଷକରି ଖାଦ୍ୟ ସହ ପାଣି ମଧ୍ୟ ନ ପିଇବା ଉପବାସରେ ଏହି ବିପଦ ଅଧିକ ରହେ। ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା, ଦୁର୍ବଳତା ଓ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ଏହାର ସଙ୍କେତ ହୋଇପାରେ। 

କେଉଁ ସମୟରେ ତୁରନ୍ତ ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗିବେ?

ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଲେ ଉପବାସ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ୍:

• ରକ୍ତ ଶର୍କରା ୭୦ mg/dLରୁ କମ୍ ହେବା।

• ରକ୍ତ ଶର୍କରା ୩୦୦ mg/dLରୁ ଅଧିକ ହେବା।

• ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା, ଝାଳ ବୋହିବା, ହାତ ଥରିବା କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଦୁର୍ବଳତା।

• ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅଚେତ ହେବା କିମ୍ବା ଗୁରୁତର ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍‌ର ଲକ୍ଷଣ।

ରକ୍ତ ଶର୍କରା କମିଗଲେ ତୁରନ୍ତ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗୁରୁତର ଲକ୍ଷଣ, ଅଚେତ ହେବା କିମ୍ବା ଡାଇବେଟିକ୍ କିଟୋଏସିଡୋସିସ୍‌ର ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ଜରୁରୀ ଚିକିତ୍ସା ସହାୟତା ନିଅନ୍ତୁ। 

କେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରିବାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବେ?

ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନଥିବା ଡାଇବେଟିସ୍, ବାରମ୍ବାର ରକ୍ତ ଶର୍କରା କମିଯିବା, ପୂର୍ବରୁ ଡାଇବେଟିକ୍ କିଟୋଏସିଡୋସିସ୍ ହୋଇଥିବା, ଗୁରୁତର କିଡ୍‌ନି ରୋଗ, ଅନ୍ୟ ଜଟିଳତା କିମ୍ବା ଗୁରୁତର ଅସୁସ୍ଥତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଉପବାସ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଟାଇପ୍-୧ ଡାଇବେଟିସ୍ ଥିବା ଲୋକ, ଦିନକୁ ଅନେକଥର ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଡାଇବେଟିସ୍ ଥିବା ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସତର୍କତା ଆବଶ୍ୟକ।

ଔଷଧ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ

ଉପବାସ ପାଇଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଡାଇବେଟିସ୍ ଔଷଧର ମାତ୍ରା କମାଇବା, ବନ୍ଦ କରିବା କିମ୍ବା ସମୟ ବଦଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଔଷଧ, ଖାଦ୍ୟ ସମୟ ଓ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ଯାଞ୍ଚ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।

ଉପବାସ ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ। ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଏକାଥରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା, ତେଲଭଜା ଓ ଶର୍କରାଯୁକ୍ତ ପାନୀୟ ସେବନରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ। ପାଣି ପିଇବା ଅନୁମତି ଥିବା ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ।