କଙ୍ଗୋ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଗଣରାଜ୍ୟ (DRC)ର ଏକ ଦୁର୍ଗମ ଖଣି ଗାଁରେ ଯୁବକମାନେ ହାତରେ କାଲାଶ୍ନିକଭ୍‌ ଧରି ସୁନା ଖଣିକୁ ପହରା ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜକୁ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଥିବା ‘ଦେଶଭକ୍ତ’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ, ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ, ରାସ୍ତା ଟୋଲ୍‌ ଓ ଅପହରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଏକ ବଡ଼ ମିଲିସିଆ ଅର୍ଥନୀତିର ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି। 

ମିଲିସିଆଙ୍କ ନୂଆ ଶକ୍ତି

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କଙ୍ଗୋର ମୱାଲା (Mwala) ଗାଁରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଜଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମିଲିସିଆ ରହୁଛନ୍ତି। M23 ସଶସ୍ତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀର ଆକ୍ରମଣ ପରେ ସରକାରୀ ସେନା ପଛକୁ ହଟିବା ସମୟରେ ଅନେକ ମିଲିସିଆ ସାଉଥ କିଭୁ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏମାନେ ଚୀନ୍‌ର ଏକ କମ୍ପାନୀ ଚଳାଉଥିବା ଆର୍ଟିସାନାଲ୍‌ ସୁନା ଖଣିକୁ ‘ସୁରକ୍ଷା’ ଦେବା ସହ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଏହି ମିଲିସିଆମାନେ ନିଜକୁ ‘ୱାଜାଲେଣ୍ଡୋ’ (Wazalendo) ବୋଲି କହନ୍ତି। ସ୍ୱାହିଲି ଭାଷାରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ‘ଦେଶଭକ୍ତ’। କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷାଠାରୁ ଅଧିକ ଚାନ୍ଦାବାଜି ଓ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। 

ଧନୁ-ତୀରରୁ ମେସିନ୍‌ଗନ୍‌ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ

M23 ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି। ପୂର୍ବରୁ କେତେକ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଦ୍ଧା ଧନୁ-ତୀର ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟର ମେସିନ୍‌ଗନ୍‌ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରକେଟ୍‌ ଲଞ୍ଚର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଥିବା ନେଇ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସୂତ୍ର କହିଛନ୍ତି। 

ଟାଙ୍ଗାନିକା ପ୍ରଦେଶରେ ପୂର୍ବରୁ Pygmy ଓ Bantu ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ହିଂସାରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଏବେ ପୁଣି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ବଢ଼ିବାରୁ ନୂଆ ସଂଘର୍ଷର ଆଶଙ୍କା ନେଇ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। 

ସୁନା ଖଣିରୁ ଆୟ, ରାସ୍ତାରେ ଟୋଲ୍‌

ମିଲିସିଆଙ୍କ ଆୟ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଖଣି ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ ଗତିବିଧି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରୁଛନ୍ତି। ମୱାଲାରେ ଚୀନ୍‌ର ଏକ କମ୍ପାନୀ ଚଳାଉଥିବା ସୁନା ଖଣିକୁ ମିଲିସିଆ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ Bishambuke ମିଲିସିଆ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଉଥିବା କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ ମାସିକ ୧,୫୦୦ ଡଲାର ଆଦାୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ଖଣି ଅପରେଟର କହିଛନ୍ତି। 

ଏହାସହ ଚୀନ୍‌ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ମୁକ୍ତିପଣ ଆଦାୟ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଜଡ଼ିତତା ଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଫଳରେ ଖଣି, ରାସ୍ତା ଟୋଲ୍‌ ଓ ଅପହରଣ ମିଶି ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଆୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତିଆରି ହୋଇଛି। 

ଲିଥିୟମ୍‌ ଆଣୁଛି ନୂଆ ସୁଯୋଗ, କିନ୍ତୁ ବଢ଼ୁଛି ବିପଦ

ଟାଙ୍ଗାନିକାରେ ଲିଥିୟମ୍‌ ମଜୁତ ମିଳିବା ପରେ ଅଞ୍ଚଳର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଛି। ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଚାଳିତ ଯାନର ବ୍ୟାଟେରୀ ପାଇଁ ଲିଥିୟମ୍‌ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଏବଂ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଏହାର ଚାହିଦା ଦୁଇଗୁଣ ହେବାର ଆଶା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଅସୁରକ୍ଷା ଯୋଗୁଁ ବିଦେଶୀ ନିବେଶକମାନେ ଏଠାରେ ନିବେଶ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧା କରିପାରନ୍ତି। 

ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟା ରହିପାରେ

ମୱାଲା କାଲେମି ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ। ସେନା ମିଲିସିଆମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ସିଭିଲ୍‌ ସୋସାଇଟି ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ସରକାରୀ ସେନା ଉପରେ ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ କମିଥିବା କହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଏକ ‘ଟାଇମ୍ ବମ୍‌’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। 

ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି—M23 ବିରୋଧୀ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମିଲିସିଆ ନେଟୱର୍କ ସହଜରେ ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ। ଅସ୍ତ୍ର, ଖଣି, ରାସ୍ତା ଟୋଲ୍‌ ଓ ଅପହରଣରୁ ଆୟର ଉତ୍ସ ତିଆରି ହୋଇଥିବାରୁ ସଂଘର୍ଷର ଆର୍ଥିକ ଛାୟା ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ।