ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତକୁ ନେଇ ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁତର ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଛନ୍ତି ପାକିସ୍ତାନର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ପରାମର୍ଶଦାତା। ପାକିସ୍ତାନର ନ୍ୟାସନାଲ କମାଣ୍ଡ ଅଥରିଟି (NCA)ର ପରାମର୍ଶଦାତା ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ ମଜହର ଜମିଲ ଭାରତ ଉପରେ ଆତଙ୍କବାଦକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନରେ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଅଭିଯୋଗ ଲଗାଇଛନ୍ତି।

ଲଣ୍ଡନରେ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଫର୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଷ୍ଟଡିଜ୍ (IISS)ର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାଷଣ ଦେଇ ଜମିଲ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ, ଭାରତ TTP ଏବଂ ବାଲୁଚିସ୍ତାନ ଲିବରେସନ୍ ଆର୍ମି (BLA) ଭଳି ଆତଙ୍କବାଦୀ ସଂଗଠନକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛି। ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ ‘ନୀତିର ଏକ ଉପକରଣ ଭାବେ ଆତଙ୍କବାଦ ରପ୍ତାନି’ କରୁଛି ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନରେ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ କଥିତ ‘ଡୋଭାଲ ଡକ୍ଟ୍ରିନ’ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଛି।

ଜମିଲ ତାଙ୍କ ଦାବିର ସମର୍ଥନରେ ୧୯୭୧ରେ ମୁକ୍ତି ବାହିନୀକୁ ଭାରତର ସମର୍ଥନ, ୧୯୮୦ ଦଶକରେ LTTE ସହ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ୨୦୦୧-୨୦୧୪ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା International Security Assistance Force ସମୟରେ ଆଫ୍-ପାକ୍ ସୀମା ନିକଟରେ ଭାରତର ଛଅଟି କନସୁଲେଟ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।

ଜମିଲଙ୍କ ଏହି ଭାଷଣ ‘ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଡିଟରେନ୍ସ ଆଣ୍ଡ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଷ୍ଟାବିଲିଟି ଇନ୍ ସାଉଥ୍ ଏସିଆ’ ଶୀର୍ଷକ ଏକ Track 1.5 workshopର ଅଂଶ ଥିଲା। ଏଥିରେ ସେ ଭାରତର ପରମାଣୁ ନୀତି ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଦାବି କରିଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମୋସ୍‌କୁ ନେଇ ଦାବି

ଜମିଲ ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର ସମୟରେ ଭାରତ ‘ଡୁଆଲ୍-କ୍ୟାପେବଲ୍’ ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ଦାବି କରିଥିଲେ। ଅର୍ଥାତ୍, ଏହି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରମାଣୁ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ—ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଓ୍ୱାରହେଡ୍ ବହନ କରିପାରେ ବୋଲି ସେ ସୂଚାଇଥିଲେ।

ତେବେ ଏହି ଦାବିକୁ ଭୁଲ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ଓ୍ୱାରହେଡ୍ ବହନ କରେ ଏବଂ ଏହା ଭାରତର Strategic Forces Commandର ଅଂଶ ନୁହେଁ।

ଜମିଲ ୨୦୨୫ର ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ପରମାଣୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ସୀମାକୁ ଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଦାବି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ପାକିସ୍ତାନର ‘ରଣନୈତିକ ସଂଯମ’ ଯୋଗୁଁ ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥିଲା।

ଭାରତର ‘ନୋ ଫର୍ଷ୍ଟ ୟୁଜ୍’ ନୀତିକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ

ଭାରତର ପ୍ରକାଶିତ ପରମାଣୁ ନୀତିରେ ‘Credible Minimum Nuclear Deterrence’ ଏବଂ ‘Retaliation Only’ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ No First Use (NFU) ନୀତି ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଜମିଲ ଭାରତର NFU ନୀତିକୁ ‘କୂଟନୈତିକ ଚାଲ୍’ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବତନ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପରାମର୍ଶଦାତା ଶିବଶଙ୍କର ମେନନଙ୍କ ଲେଖା ଏବଂ ‘first strike’ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।

ତେବେ ‘first strike’ ଏବଂ ‘first use’ ଏକ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ। ମେନନ ତାଙ୍କ ୨୦୧୭ର ପୁସ୍ତକରେ ଭାରତୀୟ ପରମାଣୁ ନୀତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ‘massive retaliation’ର ଅର୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

୨୦୨୨ର ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ ଘଟଣା

ଜମିଲ ୨୦୨୨ରେ ଘଟିଥିବା ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରର ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଲଞ୍ଚକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦାବି ଅନୁସାରେ ଏହା ପାକିସ୍ତାନ ଉପରେ ଏକ ‘ଜାଣିଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ ଆକ୍ରମଣ’ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨ରେ ଏହି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏକ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ସମୟରେ ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଲଞ୍ଚ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶର ଖାନେୱାଲ ଜିଲ୍ଲାରେ ପଡ଼ିଥିଲା।

ପାକିସ୍ତାନର ପରମାଣୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ

ଜମିଲ ଭାରତ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ ପାକିସ୍ତାନର ତୁର୍କିଏ ଏବଂ ସାଉଦି ଆରବ ଭଳି Makkah Joint Defence Pactର ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ କି ନାହିଁ, ସେନେଇ ପ୍ରଶ୍ନର ସିଧା ଉତ୍ତର ଦେଇନଥିଲେ। ସେ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିରକ୍ଷାମୂଳକ’ ବୋଲି କହିଥିଲେ।

ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି, ଜମିଲ ଯେଉଁ NCAର ପରାମର୍ଶଦାତା, ତାହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେହବାଜ ଶରିଫ। ତେବେ ଗତ ନଭେମ୍ବରରେ National Strategic Command ଗଠନ ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର operational control ଫିଲ୍ଡ ମାର୍ଶାଲ୍ ଆସିମ୍ ମୁନିରଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଯାଇଥିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି।

ଏହା ପାକିସ୍ତାନକୁ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର strategic control ଏବଂ operational control ମଧ୍ୟରେ ସାମରିକ ଭୂମିକା ବଢ଼ିଥିବା ଏକମାତ୍ର ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରୁଛି।