ହିମାଳୟକୁ ନେଇ ଏବେ ପୁଣିଥରେ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ଝୁମ୍ପ କ’ଣ ବଢ଼ୁଛି? ୨୦୧୩ର କେଦାରନାଥ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଏବଂ ୨୦୨୬ର ନେପାଳର ଭୟଙ୍କର flash flood ଦୁଇଟି ଘଟଣା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ତେବେ ଦୁଇଟି ଘଟଣାର ପ୍ରାଥମିକ trigger ସମାନ ନଥିଲା।
୨୦୧୩ ଜୁନ୍ରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କେଦାରନାଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ପରେ ଚୋରାବାରୀ ହ୍ରଦର ଜଳ ହଠାତ୍ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ Glacial Lake Outburst Flood ବା GLOF ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ।
ହ୍ରଦରୁ ହଠାତ୍ ବାହାରିଥିବା ବିପୁଳ ପରିମାଣର ପାଣି ପାହାଡ଼ ଢାଲରୁ ମାଟି, ପଥର ଓ debris ସହ ତଳକୁ ଆସିଥିଲା। ଏହା ନଦୀର ପ୍ରବାହକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି କରିଥିଲା।
୨୦୨୬ ଅଗଷ୍ଟ ୨୬ରେ ନେପାଳରେ ଘଟିଥିବା ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ trigger ଥିଲା ଏକ ବଡ଼ glacial detachment, ଯେଉଁଥିରେ ବରଫ ସହ bedrock ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ତଳକୁ ଖସିଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏହି ବରଫ-ପଥରର ବିଶାଳ mass ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆସି ପଡ଼ିବାରୁ ପାଣିର ପ୍ରବାହ ଅବରୋଧ ହୋଇ ଏକ temporary natural dam ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ପରେ ଏହି ଅବରୋଧ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ହଠାତ୍ ବିଶାଳ flood surge ତଳକୁ ଧାଇଥିଲା।
| ବିଷୟ | କେଦାରନାଥ, ୨୦୧୩ | ନେପାଳ, ୨୦୨୬ |
|---|---|---|
| ମୁଖ୍ୟ trigger | ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା + ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ହ୍ରଦର ଜଳମୁକ୍ତି | Glacier–rock mass detachment |
| ମୁଖ୍ୟ ବିପଦ | GLOF ଓ ଭୟଙ୍କର debris flow | Glacier/rock collapse + temporary river blockage + flood surge |
| ପ୍ରଭାବ | ହଠାତ୍ ବିଶାଳ ଜଳ ଓ debris ପ୍ରବାହ | ବରଫ, ପଥର, sediment ଓ ପାଣିର cascading flow |
| ସାଧାରଣ ଦିଗ | ହିମାଳୟର ଭୌଗୋଳିକ ଅସ୍ଥିରତା | ହିମାଳୟର ଭୌଗୋଳିକ ଅସ୍ଥିରତା |
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ନେପାଳ ଘଟଣାର trigger ୨୦୨୧ର ଚାମୋଲି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସହ ଅଧିକ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତଳ ଅଞ୍ଚଳର destruction pattern ୨୦୧୩ କେଦାରନାଥ ସହ ତୁଳନୀୟ ଥିଲା।
ହିମାଳୟରେ ଏଭଳି ଘଟଣାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଝୁମ୍ପ ହେଉଛି cascading hazard।
ଏକ glacier collapse କିମ୍ବା landslide ପ୍ରଥମେ ନଦୀକୁ ଅବରୋଧ କରିପାରେ। ପରେ ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ିବା ସହ natural dam ଭାଙ୍ଗିଲେ ବିଶାଳ ଜଳପ୍ରବାହ ତଳକୁ ଯାଏ। ସେହି ପ୍ରବାହ ନଦୀକୂଳର ମାଟି, ପଥର ଓ ଗଛକୁ ଟାଣିନେଇ ନିଜର destructive power ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଦିଏ।
ଫଳରେ ଗୋଟିଏ ଘଟଣା flood → landslide → debris flow → infrastructure collapse ଭଳି ଅନେକ ବିପଦର chain reactionରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ Himalayan cryosphereର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏଭଳି ଝୁମ୍ପକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ। ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ସହ glacier retreat, permafrost degradation ଓ ଅତ୍ୟଧିକ precipitation ପାହାଡ଼ ଢାଲ ଓ glacier systemକୁ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର କରିପାରେ।
ତଥାପି, ଏଥିରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ “ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ତୁରନ୍ତ ଆସୁଛି” ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। କେଉଁ glacier କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ କେବେ ଭାଙ୍ଗିବ, ତାହା ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ହିମାଳୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ glacier, ପାହାଡ଼ ଢାଲ ଓ river systemକୁ ସମାନ ଭାବରେ monitor କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ। ନେପାଳର ୨୦୨୬ ଘଟଣାରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ glacier detachment ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପୂର୍ବରୁ high-risk hotspot ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇନଥିଲା ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞ Austin Lord କହିଛନ୍ତି।
Satellite monitoring, seismic sensors, river gauges, weather stations ଏବଂ local communitiesର real-time observationsକୁ ଏକାଠି କରିବା ଦ୍ୱାରା early-warning systemକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରାଯାଇପାରେ।
କେଦାରନାଥ, ଚାମୋଲି, ସିକ୍କିମ୍ ଏବଂ ନେପାଳର ଘଟଣା ହିମାଳୟର ଏକ ବଡ଼ ସତ୍ୟକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣୁଛି—ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୋଟିଏ hazard ଅନ୍ୟ hazardକୁ trigger କରିପାରେ।
ସେଥିପାଇଁ କେବଳ ବନ୍ୟା ନୁହେଁ, glacier, landslide, river blockage, debris flow ଓ downstream infrastructure—ସବୁକୁ ଏକାଠି ନେଇ disaster planning କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ cross-border monitoring ଓ early-warning cooperationକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।
କେଦାରନାଥ ଓ ନେପାଳ—ଦୁଇଟି ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ତତ୍କାଳୀନ କାରଣ ଭିନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଘଟଣା ଏକ ସମାନ ଚେତାବନୀ ଦେଉଛି—ହିମାଳୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ ଏବେ ଏକାକୀ ଘଟଣା ରହୁନାହିଁ; ଗୋଟିଏ hazard ଶୀଘ୍ର ଅନେକ hazardର chain reactionରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ।
୨୦୨୬ର ମେଡିସିନ୍‌ ନୋବେଲ୍‌ ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା ପ...
ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାନି ଆସୁଥିଲେ ଯେ ମଣିଷର...
ଭାରତରେ ଫ୍ଲୁ ଓ ମଶାବାହିତ ରୋଗକୁ ନେଇ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚିନ୍ତା...
Pakistan Champions ଆଉ ଚଳିତWorld Championship of Le...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚିତ୍ର ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରେ ବ...
ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ର ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଯୁବ ତାରକା ଭୈଭବ ସ...
ବ୍ରିସବେନ୍‌ ୨୦୩୨ ଅଲିମ୍ପିକ୍‌ର ମୁହଁ ହେଲା ପି...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍‌ ଦଳର ଅଭିଜ୍ଞ ଦ୍ରୁତ...
