ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାନି ଆସୁଥିଲେ ଯେ ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ଏକ ଏକକ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୋଷ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ବିକଶିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଷ୍ଟାନଫୋର୍ଡ ମେଡିସିନ୍‌ ନେତୃତ୍ୱରେ ହୋଇଥିବା ନୂଆ ଗବେଷଣା ଏହି ଧାରଣାକୁ ବଦଳାଇବାର ସଙ୍କେତ ଦେଇଛି। 

ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ, ମସ୍ତିଷ୍କର Forebrain ଓ Midbrain ଏବଂ Hindbrain ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୋଷ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ବିକଶିତ ହୁଏ। ମାଉସ୍‌ ଭ୍ରୂଣ ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଗବେଷକମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପ୍ରୋଜେନିଟର୍‌ କୋଷ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ Otx2 ଜିନ୍‌ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ Forebrain ଓ Midbrain ଗଠନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟଟି Gbx2 ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ Hindbrain ଗଠନ କରେ। 

ମସ୍ତିଷ୍କର ସାମ୍ନା ଅଂଶ ଭାଷା, ଚେତନା, ଯୁକ୍ତି, ଅମୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା ଭଳି ଜଟିଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଅନ୍ୟପଟେ Hindbrain ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା, ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ, ନିଦ୍ରା, ଭୋକ, ଗିଳିବା ଏବଂ ମୁହଁ ଓ ଗଳାର ଚଳନ ଭଳି ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। 

ଗବେଷକମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଚିହ୍ନକୁ ପ୍ରାୟ ୫୫୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ବିକାଶକ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜି ପାଇଛନ୍ତି। କୁକୁଡ଼ା, ଜେବ୍ରାଫିଶ୍‌ ଏବଂ ଆକର୍ଣ୍ଣ ୱର୍ମ୍‌ ଭଳି ଜୀବରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ-ଉତ୍ସ ବିକାଶର ସଙ୍କେତ ମିଳିଛି। 

ଏହି ଆବିଷ୍କାରର ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଗବେଷକମାନେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମାନବ ଷ୍ଟେମ୍‌ କୋଷରୁ ଲାବରେଟୋରୀରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ Hindbrain motor neurons ତିଆରି କରିପାରିଛନ୍ତି। ଏହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ALS ଓ Spinal Muscular Atrophy (SMA) ଭଳି ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ Brainstem ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ଉପରେ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ନୂଆ ରାସ୍ତା ଖୋଲିପାରେ। 

ଏହି ଗବେଷଣା Nature Neuroscience ଜର୍ଣ୍ଣାଲରେ ୧୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ତେବେ “ମସ୍ତିଷ୍କ ଦୁଇଟି ଅଙ୍ଗ” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କଥାଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହାର ବିକାଶମୂଳକ ଓ ବିକାଶକ୍ରମୀୟ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଉତ୍ସ ଥିବାକୁ ବୁଝାଏ; ଏହା ମୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମସ୍ତିଷ୍କ ଥିବାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।