ଇରାନର ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚାପର ପ୍ରଭାବ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ମଙ୍ଗଳବାର ଇରାନୀ ରିଆଲ୍ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ତୁଳନାରେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ରେକର୍ଡ ନିମ୍ନସ୍ତରକୁ ଖସିଛି। ତେହରାନର ବଜାରରେ ଏକ ଡଲାର ପାଇଁ ୨୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ରିଆଲ୍‌ରେ କାରବାର ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ରହିଛି।

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨ ତାରିଖରେ ରିଆଲ୍ ଏକ ଡଲାର ପିଛା ପ୍ରାୟ ୨୨ ଲକ୍ଷ ରିଆଲ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ମାତ୍ର ୨୭ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟ ଆହୁରି ତଳକୁ ଯାଇଛି। ଫେବ୍ରୁଆରୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇରାନୀ ରିଆଲ୍ ଲଗାତାର ଚାପରେ ରହିଛି।

ହର୍ମୁଜ୍‌କୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ଜାରି

ରିଆଲ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ମଧ୍ୟରେ ଇରାନ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ପରୋକ୍ଷ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି। ଇରାନୀ ବିଦେଶମନ୍ତ୍ରୀ ଅବ୍ବାସ ଆରାଘଚି କହିଛନ୍ତି ଯେ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ପୁନଃ ଖୋଲିବା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇଛି। କତାର ଓ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନରେ ଭୂମିକା ନେଉଛନ୍ତି।

ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରପଥ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ନୌସେନା ନାକାବନ୍ଦୀ ଯୋଗୁଁ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ଓ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତୈଳ ବଜାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ୁଛି।

ଇରାନର ପ୍ରସ୍ତାବ କ’ଣ?

ଗତ ସପ୍ତାହରେ ଇରାନ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲା। ଏହା ବଦଳରେ ଆମେରିକା ଇରାନୀ ବନ୍ଦର ଉପରେ ନୌସେନା ନାକାବନ୍ଦୀ ହଟାଇବା, ଫ୍ରିଜ୍ ହୋଇଥିବା ଇରାନୀ ସମ୍ପତ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଇରାନୀ ତୈଳ ବିକ୍ରି ଉପରେ ଥିବା କିଛି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହଟାଇବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନେଉ ବୋଲି ତେହରାନ ଚାହୁଁଛି।

ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ସହିତ ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନେଇ ଆଲୋଚନା ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିବାର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ତେବେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଦାବି ଓ ସର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏବେବି ମତଭେଦ ରହିଛି।

ଆମେରିକାର ଚାପ ଏବଂ ଇରାନର ଅର୍ଥନୀତି

ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଇରାନର ତୈଳ ରପ୍ତାନି ଓ ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଆୟ ଉପରେ ଚାପ ବଢ଼ାଇଛି। ଏହା ସହିତ ନୌସେନା ନାକାବନ୍ଦୀ ଯୋଗୁଁ ଇରାନର ତୈଳ ବାଣିଜ୍ୟ ଆହୁରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ରହିଛି।

ରିଆଲ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସର ପ୍ରଭାବ ଇରାନର ସାଧାରଣ ଅର୍ଥନୈତିକ କାରବାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ୁଛି। ଆମଦାନୀ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିବା, ବ୍ୟବସାୟରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଏବଂ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରାର ଅଭାବ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଚାପରେ ରଖିଛି।

ଆଲୋଚନାରୁ କ’ଣ ଫଳାଫଳ ଆସିବ?

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୯ରେ ଆମେରିକା ଓ ଇରାନୀ ଅଧିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ସହ ପୃଥକ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ଆସିଛି। ଇରାନ ନିଜର ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ହେଲେ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା କହିଛି। ତେବେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଚୁକ୍ତି ହୋଇନାହିଁ।

ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଇରାନୀ ରିଆଲ୍‌ର ରେକର୍ଡ ପତନ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପକୁ ପୁଣିଥରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଓ ନାକାବନ୍ଦୀ ନେଇ କୌଣସି ସମାଧାନ ବାହାରୁଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଇରାନର ଅର୍ଥନୀତି ସହିତ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ବଜାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ।