ଭାରତର ମହାନ ବୈଜ୍ଞାନିକ, ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ‘ମିସାଇଲ୍ ମ୍ୟାନ୍’ ଭାବେ ପରିଚିତ ଡକ୍ଟର ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ଜନ୍ମବାର୍ଷିକୀ ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ୧୯୩୧ ମସିହାରେ ତାମିଲନାଡ଼ୁର ରାମେଶ୍ୱରମ୍‌ରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କଲାମ ନିଜ ଜୀବନରେ ପରିଶ୍ରମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସାଧାରଣ ପରିବାରରୁ ଆସି ସେ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଓ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି।

ସାଧାରଣ ପରିବାରରୁ ଅସାଧାରଣ ସଫଳତା

ଅବୁଲ ପକିର ଜୈନୁଲାବ୍ଦିନ୍ ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୫ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୧ରେ ରାମେଶ୍ୱରମ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତା ଜୈନୁଲାବ୍ଦିନ୍ ଜଣେ ନୌକା ମାଲିକ ଥିବାବେଳେ ମାଆ ଆଶିଆମ୍ମା ଗୃହିଣୀ ଥିଲେ। ପିଲାଦିନରେ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ସତ୍ତ୍ୱେ କଲାମ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ନିଜର ଆଗ୍ରହ ହରାଇନଥିଲେ। ପାଠପଢ଼ା ସହ ପରିବାରକୁ ସହଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସେ କାମ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ସେଣ୍ଟ ଜୋସେଫ୍ କଲେଜରୁ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକ ହେବା ପରେ ମାଡ୍ରାସ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିରେ ଏରୋନଟିକାଲ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ପଢ଼ିଥିଲେ। ବିମାନ ଓ ମହାକାଶ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉନ୍ନତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଚେହେରାରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।

ମହାକାଶ ଗବେଷଣାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ

କଲାମ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶ ସଂଗଠନ (DRDO)ରେ ନିଜର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରେ ୧୯୬୯ରେ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା (ISRO)ରେ ଯୋଗ ଦେଇ ସ୍ୱଦେଶୀ ଉପଗ୍ରହ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ ଯାନ SLV-IIIର ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ହୋଇଥିଲେ।

୧୯୮୦ରେ SLV-III ସଫଳତାର ସହ ରୋହିଣୀ ଉପଗ୍ରହକୁ ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ଏହା ଭାରତର ନିଜସ୍ୱ ଉପଗ୍ରହ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କ୍ଷମତାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିବା ଏକ ଐତିହାସିକ ସଫଳତା ଥିଲା।

କାହିଁକି କୁହାଯାଏ ‘ମିସାଇଲ୍ ମ୍ୟାନ୍’?

ଭାରତର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ କଲାମଙ୍କ ଅବଦାନ ତାଙ୍କୁ ‘ମିସାଇଲ୍ ମ୍ୟାନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା। ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ଗାଇଡେଡ୍ ମିସାଇଲ୍ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ୍‌ରେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଓ ପୃଥ୍ୱୀ ଭଳି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରର ବିକାଶକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିଲା।

୧୯୯୮ ମସିହାର ପୋଖରାନ୍-୨ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ। ମହାକାଶ ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଭାରତର ବୈଜ୍ଞାନିକ କ୍ଷମତାକୁ ଅଧିକ ମଜଭୁତ କରିଥିଲା।

ପାଇଲଟ୍ ହେବାର ସ୍ୱପ୍ନ ରହିଗଲା ଅଧୁରା

କଲାମଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଘଟଣା ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାରେ ପାଇଲଟ୍ ହେବାର ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ। ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେ ନବମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଉପଲବ୍ଧ ପଦବୀ ଥିଲା ଆଠଟି। ତେଣୁ ସେ ପାଇଲଟ୍ ହୋଇପାରିନଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଫଳତା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ନୁହେଁ, ନୂଆ ଦିଗର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ପ୍ରମାଣ କରି ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ସମ୍ମାନିତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନ ପୂରଣ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ସଫଳତାର ରାସ୍ତା ଖୋଲିପାରେ।

ଭାରତର ଏକାଦଶ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି

୨୦୦୨ରେ ଡକ୍ଟର କଲାମ ଭାରତର ଏକାଦଶ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୦୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସରଳ ଜୀବନଶୈଳୀ, ଲୋକଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ସେ ‘ଜନତାଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି’ ଭାବେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦ କେବଳ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନଥିଲା; ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଦେଶ ପାଇଁ କିଛି କରିବାର ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା

ବିଜ୍ଞାନର ଲାଭ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ କଲାମ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ। ହୃଦ୍‌ରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡକ୍ଟର ବି. ସୋମା ରାଜୁଙ୍କ ସହ ମିଶି କମ୍ ମୂଲ୍ୟର କରୋନାରି ଷ୍ଟେଣ୍ଟ୍ ବିକାଶରେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଏହା ‘କଲାମ-ରାଜୁ ଷ୍ଟେଣ୍ଟ୍’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା।

ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ସହର ଭଳି ସୁବିଧା ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସେ PURA—Providing Urban Amenities to Rural Areas ଧାରଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଯୋଗାଯୋଗ, ମୌଳିକ ସୁବିଧା ଓ ରୋଜଗାରର ସୁଯୋଗ ବଢ଼ାଇବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।

ବିକଶିତ ଭାରତର ସ୍ୱପ୍ନ

‘ଇଣ୍ଡିଆ ୨୦୨୦’ ମାଧ୍ୟମରେ କଲାମ ଭାରତକୁ ଏକ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରଖିଥିଲେ। କୃଷି, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶକୁ ସେ ଦେଶର ପ୍ରଗତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।

‘ୱିଙ୍ଗ୍ସ ଅଫ୍ ଫାୟାର୍’, ‘ଇଗ୍ନାଇଟେଡ୍ ମାଇଣ୍ଡସ୍’ ଓ ‘ଇଣ୍ଡିଆ ୨୦୨୦’ ଭଳି ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଅନୁଭବ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଓ ଦେଶ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଅନେକ ପାଠକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣା

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦରୁ ଅବସର ନେବା ପରେ ମଧ୍ୟ କଲାମ ଶିକ୍ଷାଦାନ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଓ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, ନୂଆ ଉଦ୍ଭାବନ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଓ ଦେଶ ପାଇଁ କାମ କରିବାର ମନୋଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।

୨୦୧୫ ଜୁଲାଇ ୨୭ରେ ମେଘାଳୟର ଶିଲଂରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉଦ୍‌ବୋଧନ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଜୀବନର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ।

ଡକ୍ଟର କଲାମଙ୍କୁ ୧୯୮୧ରେ ପଦ୍ମଭୂଷଣ, ୧୯୯୦ରେ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ ଏବଂ ୧୯୯୭ରେ ଭାରତରତ୍ନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଓଡ଼ିଶା ସହ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ବିଶେଷ ସମ୍ପର୍କ

ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଥିବା ହ୍ୱିଲର୍ ଦ୍ୱୀପକୁ ୨୦୧୫ରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ‘ଅବଦୁଲ କଲାମ ଦ୍ୱୀପ’ ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଭାରତର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହା କଲାମଙ୍କ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅବଦାନ ପ୍ରତି ଦେଶର ସମ୍ମାନର ଏକ ପ୍ରତୀକ।

ଡକ୍ଟର ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ଜୀବନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି—ବିଫଳତା ଲକ୍ଷ୍ୟର ଶେଷ ନୁହେଁ। ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷା, ପରିଶ୍ରମ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ମଧ୍ୟ ଅସାଧାରଣ ସଫଳତା ହାସଲ କରାଯାଇପାରେ।