ଲଦାଖର ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସକ୍ରିୟ ଥିବା ଶିକ୍ଷାବିତ୍‌ ଓ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ସୋନମ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ଙ୍କ ଏକ ମନ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୪ରେ ଲେହରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ ଲଦାଖର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଟିବେଟ୍‌ର ସ୍ଥିତି ସହ ତୁଳନା କରିଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟକୁ Central Tibetan Administration (CTA) ପକ୍ଷରୁ “ଭୁଲ୍‌ ଓ ଅସଠିକ୍‌ ତୁଳନା” ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା।

CTAର ମୁଖପାତ୍ର ତେନଜିନ୍ ଲେକ୍‌ଶେ କହିଥିଲେ ଯେ ଲଦାଖ ଓ ଟିବେଟ୍‌ର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍‌ ନୁହେଁ। ଟିବେଟ୍‌ରେ ଚୀନ୍‌ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଅଧିକାର, ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ୟା ରହିଥିବା CTA ଦାବି କରିଛି।

ପରେ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ ନିଜ ମନ୍ତବ୍ୟର ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଲେହର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣାକୁ ଟିବେଟ୍‌ର ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚାଲିଥିବା ଇତିହାସ ସହ ତୁଳନା କରୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ୍ତବ୍ୟରେ ଟିବେଟୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ ସେଥିପାଇଁ ସେ କ୍ଷମା ମଧ୍ୟ ମାଗିଛନ୍ତି।

ଏହି ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ ଓ ତାଙ୍କ ସଂଗଠନ Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh (SECMOL) ସମ୍ପର୍କିତ ୨୦୦୭ର ପୁରୁଣା ସରକାରୀ ନୋଟିସ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି। ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୮, ୨୦୦୭ର ଏକ ନୋଟିସ୍‌ରେ ସେତେବେଳର ଲେହ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ SECMOL ବିରୋଧରେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ହତୋତ୍ସାହିତ କରିବା, ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏଡ଼ାଇବା, ସରକାରୀ ଜମି ସମ୍ପର୍କିତ ଅନିୟମିତତା, ବିଦେଶୀ ଅନୁଦାନର ଦୁରୁପଯୋଗ ଏବଂ ଚୀନ୍‌ ସହ କଥିତ ସମ୍ପର୍କ ଭଳି ଅଭିଯୋଗ ଉଠାଯାଇଥିଲା। ଏଗୁଡ଼ିକ ସେତେବେଳର ପ୍ରଶାସନର ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା, ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ଧରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

୨୦୦୭ର ଏକ ଶିକ୍ଷା-ସମ୍ପର୍କିତ କେସ୍‌ ଷ୍ଟଡିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟର ସରକାରୀ ଅଭିଯୋଗ ଓ SECMOLର ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜବାବର ବିବରଣୀ ରହିଛି। SECMOL ପକ୍ଷରୁ ଜମି ଓ ବିଦେଶୀ ଅନୁଦାନ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଏହାର ହିସାବ FCRA ଅନୁସାରେ ରହିଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାକ୍ରମରେ, ଏହି କେସ୍‌ ଷ୍ଟଡି ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୧୩ରେ ଲେହର ମୁଖ୍ୟ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍‌ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ଙ୍କୁ ସେତେବେଳର Deputy Commissioner କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଲଗାଯାଇଥିବା ଅଭିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ୨୦୦୭ର ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍‌ଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ଅପରାଧ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଠିକ୍‌ ହେବ ନାହିଁ।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଟିବେଟ୍‌ ମନ୍ତବ୍ୟ ବିବାଦ ଲଦାଖର ରାଜ୍ୟ ମାନ୍ୟତା, ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅଧିକ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ଦାବିକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନାର ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛି।