ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ରାହୁଲ ନଦୀ କେବଳ ଏକ ଜଳଧାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପୈତୃକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟର ଏକ ଅଂଶ। ୩୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଏକ ବିଶେଷ ପରମ୍ପରା ଚାଲିଆସୁଛି—ସେମାନେ ରାହୁଲ ନଦୀର ପାଣିରେ ପାଦ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। 

ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ନଦୀରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ସେମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କ ଛାତିର ପ୍ରତୀକ। ଏହି କାରଣରୁ ନଦୀ ଜଳରେ ପାଦ ରଖିବାକୁ ସେମାନେ ଅଶୁଭ ଓ ମହାପାପ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସିଛି। 

ପୂର୍ବରୁ ରାହୁଲ ନଦୀରେ ନୌକା ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ନୌକାରେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ ପାର ହେଉନଥିଲେ। ବିଶେଷକରି ବିବାହ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ନଦୀ ପାର କରୁନଥିବା ପରମ୍ପରା ଥିଲା। ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକଙ୍କ ସହାୟତା ନିଆଯାଉଥିଲା। 

ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ, ରାହୁଲ ନଦୀ କନ୍ଧମାଳର ସୁବର୍ଣ୍ଣଗିରି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇ ପେଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡା ନିକଟସ୍ଥ ଜଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ତେଲ ନଦୀ ସହ ମିଶିଥାଏ। ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନଦୀକୂଳର ଉର୍ବର ଜମିରେ ଚାଷ କରୁଥିଲେ। 

ସେମାନେ ସୋରିଷ, ରାଶି, ଚିନାବାଦାମ, ଅଳସୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ତୈଳବୀଜ ଚାଷ କରୁଥିଲେ। ଜୀବନ ଓ ଜୀବିକା ସହ ନଦୀର ସମ୍ପର୍କ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନର ଅଂଶ କରିଦେଇଥିଲା। ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତା ନଦୀରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ। 

ବର୍ତ୍ତମାନ ନଦୀ ଉପରେ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଯାତାୟାତ ସହଜ ହୋଇଛି। ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ସେତୁ ଉପରେ ନଦୀ ପାର ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନଦୀ ପାଣିକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ନଦୀ ପାର ହେବା ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଏବେ ବି ରହିଛି। 

ଶିକ୍ଷା, ସହରୀକରଣ ଓ ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜୀବନରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାହୁଲ ନଦୀକୁ ନେଇ ଥିବା ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ନଦୀ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସେମାନେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ଓ ନଷ୍ଟ ନକରିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।