ଓଡ଼ିଶା କହିଲେ ମନକୁ ଆସେ ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା ଓ କାଳବୈଶାଖୀର ଚିତ୍ର। ପ୍ରତିବର୍ଷ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଝଡ଼ବର୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆଉ ଏକ ବିରଳ ପାଣିପାଗ ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ବଢ଼ିଛି—ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ବା ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ। ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର କରଞ୍ଜିଆ ଓ ଜଗତସିଂହପୁରର ଏରସମା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ପବନ ଏହି ଘଟଣାକୁ ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆଣିଛି।

ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ କିଛି ମିନିଟ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ଘରର ଛାତ, ଗଛ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖୁଣ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିପାରେ। ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଇଛି ବୋଲି କହିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ।

କରଞ୍ଜିଆରେ ମାର୍ଚ୍ଚର ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼

୨୦୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୫ ତାରିଖରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର କରଞ୍ଜିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବଳ ଝଡ଼, ବର୍ଷା ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଘଟାଇଥିଲା। କିଆ, କାଙ୍କଡ଼ା, ପାନିପୋଷୀ ଓ ଡୁମୁରିଆ ଭଳି ଗାଁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା। ଘରର ଛପର ଉଡ଼ିଯିବା ସହ ଗଛ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖୁଣ୍ଟ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା।

ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୨୯ ଜଣ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଘର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ସହ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା। ଘଟଣାଟି ରାଜ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝଡ଼ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନର ବିପଦକୁ ପୁଣି ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଥିଲା।

ଏରସମାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ, ଉଡ଼ିଲା ଘରର ଛପର

ନଭେମ୍ବର ୪ ତାରିଖ ବୁଧବାର ଅପରାହ୍ନରେ ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏରସମା ବ୍ଲକ୍‌ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅମ୍ବିକୀ ପଞ୍ଚାୟତରେ ହଠାତ୍ ପ୍ରବଳ ପବନ ସହ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ କିଛି ଘରର ଚାଳ ଓ ଟିଣ ଛପର ଉଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ହଠାତ୍ ପାଣିପାଗ ବଦଳିଯିବାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।

ଏହି ସମୟରେ ଏକ କେନାଲ୍‌ ନିକଟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ ଯୋଗୁଁ ପାଣି ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ଭିଡିଓ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ଏହା ପ୍ରକୃତ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଥିଲା କି ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ, ସେନେଇ ଆଧିକାରିକ ନିଶ୍ଚିତକରଣ ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋର ଇତିହାସ କ’ଣ କହେ?

ଓଡ଼ିଶାରେ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋର ଇତିହାସ କଥା ଉଠିଲେ ୧୯୭୮ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୬ ତାରିଖର ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ମନେପଡ଼େ। କେନ୍ଦୁଝର ଓ ତତ୍କାଳୀନ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବ୍ୟାପକ ଧ୍ୱଂସ ଘଟାଇଥିଲା। ଆନନ୍ଦପୁର ଉପଖଣ୍ଡର ପୁରୁଣା ବାନ୍ଧଗୋଡ଼ା ଓ ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମ ଏଥିରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ‘ଓଡ଼ିଶା ରିଭ୍ୟୁ’ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଘଟଣାରେ ୧୭୭ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଶତାଧିକ ଘର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବହୁ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଜୀବନ ଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଇତିହାସର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ରହିଛି।

ବାତ୍ୟା ଓ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

ବାତ୍ୟା ଓ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଉଭୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳ ଭିନ୍ନ।

• ବାତ୍ୟା: ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ନିମ୍ନଚାପ ପ୍ରଣାଳୀରୁ ଗଠିତ ହୋଇ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅନେକ ଘଣ୍ଟାରୁ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ।

• ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ: ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ପବନର ସ୍ତମ୍ଭ, ଯାହା ମେଘର ତଳ ଭାଗରୁ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷତି କରେ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିପାରେ।

କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ?

ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ କିଛି ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତି ଏକାଠି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିରେ ଗରମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପବନ, ଥଣ୍ଡା ଓ ଶୁଷ୍କ ପବନ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଅସ୍ଥିରତା ଏବଂ ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଭୂମି ନିକଟରେ ଥିବା ଗରମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପବନ ଉପରକୁ ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଉପର ସ୍ତରର ଥଣ୍ଡା ପବନ ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କରେ ମେଘ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଯଦି ତଳ ଓ ଉପର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପବନର ଦିଗ ଓ ବେଗରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହେ, ତେବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହାକୁ ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନରେ ‘ୱିଣ୍ଡ୍ ସିୟର୍’ କୁହାଯାଏ।

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ରଝଡ଼ ବା ଥଣ୍ଡରଷ୍ଟର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହେଲେ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଗଠନ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଜ୍ରଝଡ଼ କିମ୍ବା କାଳବୈଶାଖୀରୁ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ କେଉଁ ସମୟରେ ଅଧିକ ସତର୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ?

ଓଡ଼ିଶାରେ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ମେ’ ମାସ ମଧ୍ୟରେ କାଳବୈଶାଖୀ ବା ନର୍‌ୱେଷ୍ଟର୍‌ର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଗରମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପବନ ସହ ଉପର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଥଣ୍ଡା ପବନ ମିଶି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ରଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଯଦି ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ରହେ, ତେବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନର ବିପଦ ଦେଖାଦେଇପାରେ।

ତଥାପି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋର ନିଶ୍ଚିତ ସମୟ ଭାବେ ଧରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ପାଣିପାଗର ତତ୍କାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଆଧିକାରିକ ସତର୍କ ସୂଚନା ହିଁ ଏଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।

ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଭଳି ଝଡ଼ ଆସିଲେ କ’ଣ କରିବେ?

ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପବନ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ରଝଡ଼ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କିଛି ସତର୍କତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

1. ପ୍ରବଳ ପବନ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଘର ଭିତରେ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ଝରକା, କବାଟ ଓ କାଚଠାରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତୁ।

2. ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଘରର ତଳ ମହଲାର ଭିତର ଘର ବା ମଜବୁତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

3. ଗଛ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖୁଣ୍ଟ, ହୋର୍ଡିଂ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଘର ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।

4. ବିଜୁଳି ଓ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ସମୟରେ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ, ଜଳାଶୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଦୂରେ ରୁହନ୍ତୁ।

5. IMD ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନର ସତର୍କ ସୂଚନା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଟର୍ଣ୍ଣାଡୋ ଏକ ବିରଳ ଘଟଣା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପୂର୍ବ ଇତିହାସ ଓ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଝଡ଼ ଘଟଣା ଆମକୁ ସତର୍କ ରହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ମନେପକାଇ ଦେଉଛି। ଏହାକୁ ନେଇ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ, ଆଧିକାରିକ ସୂଚନା ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଜରୁରୀ।