ବିଶ୍ୱର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ତାଲିକାରେ ଭାରତ ଅଷ୍ଟମ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସୁନା ଭଣ୍ଡାରକୁ ନେଇ ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟରେ ଭାରତ ଅଷ୍ଟମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ଚୀନ୍‌ର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ଭାରତଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨.୭ ଗୁଣା ଅଧିକ। ୱାର୍ଲ୍ଡ ଗୋଲ୍ଡ କାଉନସିଲ୍ (World Gold Council) ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ତୁଳନାରେ ଆମେରିକା ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ରହିଛି।

ଏହି ତାଲିକାରେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚୀନ୍ ସହ ତୁଳନା କଲେ ଦୁଇ ଦେଶର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପରିମାଣ କେବଳ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ସମ୍ପର୍କିତ।

ଭାରତ ପାଖରେ କେତେ ସୁନା ଅଛି?

ୱାର୍ଲ୍ଡ ଗୋଲ୍ଡ କାଉନସିଲ୍‌ର ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୨୦୨୬ର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଭାରତର ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ପ୍ରାୟ ୮୮୦.୫ ଟନ୍ ଥିଲା। ଏହି ସୁନା ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI)ର ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାରର ଏକ ଅଂଶ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁନାକୁ ଏକ ରିଜର୍ଭ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ରଖିଥାଏ। ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟର ଉତ୍ଥାନପତନ ସମୟରେ ସୁନା ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାରକୁ ବିବିଧ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

ଭାରତର ସୁନା ଭଣ୍ଡାରର ପରିମାଣ ସମୟ ସହ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ସଠିକ୍ ତୁଳନା କରିବା ସମୟରେ ତଥ୍ୟର ରିପୋର୍ଟିଂ ତାରିଖ ଓ ଉତ୍ସକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଚୀନ୍ ପାଖରେ ଭାରତଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩ ଗୁଣା ସୁନା

ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ମାମଲାରେ ଚୀନ୍ ଭାରତଠାରୁ ବହୁତ ଆଗରେ ରହିଛି। ୨୦୨୬ର ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଚୀନ୍‌ର ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ପ୍ରାୟ ୨,୩୪୬ ଟନ୍ ଥିବାବେଳେ ଭାରତର ଭଣ୍ଡାର ପ୍ରାୟ ୮୮୦.୫ ଟନ୍।

ଏହି ଦୁଇଟି ପରିମାଣ ତୁଳନା କଲେ ଚୀନ୍‌ର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ଭାରତଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨.୭ ଗୁଣା ଅଧିକ। ତେଣୁ ସରଳ ଭାବେ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ତିନି ଗୁଣା କୁହାଯାଇପାରେ।

ଚୀନ୍‌ର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ବିଶ୍ୱର ଶୀର୍ଷ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଚୀନ୍‌ର ସମସ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ସୁନା ଆକାରରେ ରହିଛି; ସୁନା ବିଦେଶୀ ରିଜର୍ଭର ଅନେକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ। 

କେଉଁ ଦେଶର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ?

ବିଶ୍ୱର ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ତାଲିକାରେ ଆମେରିକା ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଜର୍ମାନୀ, ଇଟାଲୀ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ରୁଷିଆ ମଧ୍ୟ ଶୀର୍ଷ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି। ଚୀନ୍‌ର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ହଜାର ଟନ୍‌ରୁ ଅଧିକ।

ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟର ଏକ ତୁଳନା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି:

• ଆମେରିକା: ପ୍ରାୟ ୮,୧୩୩ ଟନ୍

• ଜର୍ମାନୀ: ପ୍ରାୟ ୩,୩୪୯ ଟନ୍

• ଇଟାଲୀ: ପ୍ରାୟ ୨,୪୫୨ ଟନ୍

• ଫ୍ରାନ୍ସ: ପ୍ରାୟ ୨,୪୩୭ ଟନ୍

• ରୁଷିଆ: ପ୍ରାୟ ୨,୩୨୭ ଟନ୍

• ଚୀନ୍: ପ୍ରାୟ ୨,୩୪୬ ଟନ୍

• ଭାରତ: ପ୍ରାୟ ୮୮୦.୫ ଟନ୍

ଏହି ତଥ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ରିପୋର୍ଟିଂ ତାରିଖ ଥିବା ଉତ୍ସରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଆନୁମାନିକ ତୁଳନା ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। 

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କାହିଁକି ସୁନା ରଖନ୍ତି?

ସୁନାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଦେଶର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା, ସରକାରୀ ବଣ୍ଡ ଓ ସୁନା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ନିଜ ରିଜର୍ଭ ବିନିଯୋଗ କରିଥାଏ।

ସୁନା ରଖିବାର କିଛି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି:

୧. ରିଜର୍ଭର ବିବିଧୀକରଣ: ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମ୍ପତ୍ତି ରଖିଲେ ଗୋଟିଏ ମୁଦ୍ରା କିମ୍ବା ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମିପାରେ।

୨. ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ସହାୟତା: ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଅସ୍ଥିରତା ଥିବା ସମୟରେ ସୁନା ରିଜର୍ଭର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇପାରେ।

୩. ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମ୍ପତ୍ତି: ସୁନାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାର ରହିଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ବିକ୍ରି କରି ନଗଦରେ ପରିଣତ କରିବା ସମ୍ଭବ।

୪. ବିଦେଶୀ ରିଜର୍ଭରେ ସନ୍ତୁଳନ: ସୁନା ସହ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଜ ରିଜର୍ଭର ଗଠନକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିପାରେ।

ତେବେ ସୁନାର ଦାମ ମଧ୍ୟ ବଜାରରେ ଉଠାପଡ଼ା କରେ। ତେଣୁ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିବ କିମ୍ବା ଏହା ସମସ୍ତ ଆର୍ଥିକ ଝୁମ୍ପକୁ ଦୂର କରିଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। 

ଦେଶର ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ଓ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସୁନା ଏକ ନୁହେଁ

ଏଠାରେ ଏକ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଜରୁରୀ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ତାଲିକାରେ କେବଳ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ଗଣନା କରାଯାଏ। ଭାରତୀୟ ପରିବାର, ଗହଣା ବ୍ୟବସାୟୀ କିମ୍ବା ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସୁନା ଏହି ତାଲିକାର ଅଂଶ ନୁହେଁ।

ସେହିପରି, ଏହି ରାଙ୍କିଂ ଆଧାରରେ କେଉଁ ଦେଶର ସମୁଦାୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧିକ କିମ୍ବା କେଉଁ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାହା ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଏହା କେବଳ ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାରର ତୁଳନା।

ଉପସଂହାର

ବିଶ୍ୱର ଅଧିକାରିକ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ତାଲିକାରେ ଭାରତ ଅଷ୍ଟମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୮୮୦.୫ ଟନ୍ ସୁନା ଭଣ୍ଡାର ତୁଳନାରେ ଚୀନ୍‌ର ପରିମାଣ ପ୍ରାୟ ୨,୩୪୬ ଟନ୍। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦୁଇ ଦେଶର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ରିଜର୍ଭ ଗଠନ ବିଷୟରେ ଧାରଣା ଦିଏ; ତେବେ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ରିଜର୍ଭ, GDP, ଋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସୂଚକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।