ଆଜିକାଲି ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ଥେରାପି ଓ କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ନେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି। ତେବେ ନିୟମିତ ଥେରାପି ନେବା ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇପାରେ। ଗୋଟିଏ ଥେରାପି ସେସନ୍ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇପାରେ। ଯଦି କେହି ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ଥେରାପି ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ମାସକୁ ପ୍ରାୟ ୮,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇପାରେ।

ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଲୋକମାନେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ହେଲ୍ଥ ଇନ୍‌ସୁରାନ୍ସ ରହିଛି, ତେବେ ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ ବୀମା କମ୍ପାନୀ ବହନ କରିବ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ହେଉଛି, ମାନସିକ ରୋଗ ପାଇଁ ବୀମା କଭରେଜ୍ ରହିବା ଏବଂ ନିୟମିତ ଥେରାପି ସେସନ୍‌ର ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ ପାଇବା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ କଥା। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ବୀମା ପଲିସିର ନିୟମ ଓ ସର୍ତ୍ତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ବୀମା କଭରେଜ୍ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ

ଭାରତରେ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାକୁ ବୀମା ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ମେଣ୍ଟାଲ୍ ହେଲ୍ଥକେୟାର ଆକ୍ଟ, ୨୦୧୭ର ଧାରା ୨୧(୪) ଅନୁଯାୟୀ, ବୀମା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଶାରୀରିକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପରି ମାନସିକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମେଡିକାଲ୍ ଇନ୍‌ସୁରାନ୍ସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଭାରତୀୟ ବୀମା ନିୟାମକ ଓ ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (IRDAI) ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ବୀମା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛି।

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମାନସିକ ରୋଗକୁ କେବଳ ଏକ ବର୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଇ ବୀମା ସୁରକ୍ଷାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଦ୍ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ନିୟମ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥେରାପି ସେସନ୍, କାଉନ୍‌ସେଲିଂ କିମ୍ବା ମନୋରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଟଙ୍କା ମିଳିବ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ହେଲ୍ଥ ଇନ୍‌ସୁରାନ୍ସ ଥିଲେ ବି ଥେରାପିର ଟଙ୍କା କାହିଁକି ମିଳୁନାହିଁ?

ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଚିକିତ୍ସା ନେବା ଏବଂ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ନହୋଇ ନିୟମିତ ଥେରାପି ନେବା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ।

ଅନେକ ପଲିସିରେ ମାନସିକ ରୋଗ ସମ୍ପର୍କିତ ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଚିକିତ୍ସା ନେବା ଖର୍ଚ୍ଚ ସାମିଲ ଥାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଘରେ ରହି ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ଥେରାପି ନେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଆଉଟ୍‌ପେସେଣ୍ଟ୍ ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟ୍ (OPD) କଭରେଜ୍ ନଥାଇପାରେ।

ସେହିପରି, କିଛି ପଲିସିରେ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟକ ଅନଲାଇନ୍ କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ସେସନ୍ ମିଳିପାରେ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଥେରାପିଷ୍ଟଙ୍କ ପାଖରେ ନିୟମିତ ଚିକିତ୍ସା କରାଇବାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଏଥିରେ ସାମିଲ ନଥାଇପାରେ।

ତେଣୁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପଲିସିରେ ‘Mental Health Coverage’ ଲେଖାଥିବା ଦେଖି ନିୟମିତ ଥେରାପିର ସମସ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚ ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।

ଥେରାପି, କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ଓ ମନୋରୋଗ ଚିକିତ୍ସାରେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ?

ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ ମନୋରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ, ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଥେରାପି, କ୍ଲିନିକାଲ୍ କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ଓ ଔଷଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିକିତ୍ସା ସାମିଲ ହୋଇପାରେ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସେବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ବୀମା ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଗୋଟିଏ ପଲିସିରେ ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ମାନସିକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରାଇବା ଖର୍ଚ୍ଚ କଭର୍ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ନିୟମିତ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଥେରାପି କିମ୍ବା ମନୋରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ OPD ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଅଲଗା ସୁବିଧା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।

ସେହିପରି, ସାଧାରଣ ମାନସିକ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନସିକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟରେ ପଲିସି ଅନୁଯାୟୀ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିପାରେ।

ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ବୀମାରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଚିକିତ୍ସା ସାମିଲ ଅଛି, କେଉଁ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କଠାରୁ ଚିକିତ୍ସା ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ କେତେ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାବି କରିହେବ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ବୀମା ପଲିସିର କେଉଁ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ?

ଥେରାପି ପାଇଁ ବୀମା ଦାବି କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସର୍ତ୍ତ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।

୧. OPD କଭରେଜ୍: ପଲିସିରେ ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେବା ବ୍ୟତୀତ ନିୟମିତ ଥେରାପି ଓ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ସୁବିଧା ରହିଛି କି ନାହିଁ ଦେଖନ୍ତୁ।

୨. ଆର୍ଥିକ ସୀମା: ଗୋଟିଏ ସେସନ୍ ପାଇଁ କେତେ ଟଙ୍କା ମିଳିବ, ବର୍ଷକୁ କେତୋଟି ସେସନ୍ ମିଳିବ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ କେତେ ଟଙ୍କା ଦାବି କରିହେବ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।

୩. ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା: ନିଜ ପସନ୍ଦର ଥେରାପିଷ୍ଟ କିମ୍ବା ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କଠାରୁ ଚିକିତ୍ସା ନେଲେ ଖର୍ଚ୍ଚ ମିଳିବ କି ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତୁ। କିଛି ସୁବିଧା କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନେଟୱର୍କ କିମ୍ବା ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମିଳିପାରେ।

୪. ଅପେକ୍ଷା ଅବଧି: ପଲିସିରେ କୌଣସି ୱେଟିଂ ପିରିୟଡ୍ ଲାଗୁ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।

୫. ଆବଶ୍ୟକ ଦଲିଲ: ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ୍, ଚିକିତ୍ସାର ରେକର୍ଡ, ବିଲ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଲିଲ ଆବଶ୍ୟକ କି ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତୁ।

ପଲିସିର Customer Information Sheet (CIS) ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଲିସି ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ୍‌ରେ ‘OPD’, ‘Psychotherapy’, ‘Counselling’, ‘Psychiatric Treatment’ ଏବଂ ‘Mental Illness’ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଖୋଜନ୍ତୁ। କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦେଖି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନନେଇ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ।

କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବୀମା ଦାବି ଖାରଜ ହୋଇପାରେ?

ପଲିସିରେ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କଭରେଜ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କାରଣରୁ ଦାବି ଖାରଜ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଟଙ୍କା ମିଳିପାରେ।

ଯେପରିକି, କେବଳ ହସ୍ପିଟାଲ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ଥିବା କଭରେଜ୍‌ରେ OPD ଥେରାପି ବିଲ୍ ଦାଖଲ କରିବା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବା, ଅନୁମୋଦିତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କଠାରୁ ଚିକିତ୍ସା ନନେବା କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକ ଦଲିଲ ଦାଖଲ ନକରିବା ଏହାର କାରଣ ହୋଇପାରେ।

ଯଦି ବୀମା କମ୍ପାନୀ ଆପଣଙ୍କ ଦାବି ଖାରଜ କରେ, ତେବେ ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରଣ ଲିଖିତ ଭାବେ ମାଗନ୍ତୁ। ଉତ୍ତରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନହେଲେ ପ୍ରଥମେ ବୀମା କମ୍ପାନୀର ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରରେ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଲେ Insurance Ombudsmanଙ୍କ ସହାୟତା ନେଇପାରିବେ।

ପଲିସିରେ ଥେରାପି କଭର୍ ନଥିଲେ କ’ଣ କରିବେ?

ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ହେଲ୍ଥ ଇନ୍‌ସୁରାନ୍ସରେ ନିୟମିତ ଥେରାପି ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ମିଳୁନାହିଁ, ତେବେ କିଛି ବିକଳ୍ପ ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବେ।

ପ୍ରଥମେ, ଆପଣଙ୍କ କମ୍ପାନୀର Employee Assistance Programme (EAP) କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କର୍ମଚାରୀ ସୁବିଧାରେ ମାଗଣା କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ରହିଛି କି ନାହିଁ ଜାଣନ୍ତୁ। କେତେକ ସଂସ୍ଥା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୀମାଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଏହି ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଆପଣଙ୍କ ବୀମା କମ୍ପାନୀକୁ OPD କିମ୍ବା କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ସୁବିଧା ଯୋଡ଼ିବାର ବିକଳ୍ପ ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ ପଲିସି କିଣିବା ପୂର୍ବରୁ ତାହାର ୱେଟିଂ ପିରିୟଡ୍, କଭରେଜ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ।

ତେବେ ବୀମା କଭରେଜ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ନଥିବା କାରଣରୁ ଆବଶ୍ୟକ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାକୁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ Tele-MANAS ସେବାରେ ୧୪୪୧୬ କିମ୍ବା ୧-୮୦୦-୮୯୧-୪୪୧୬ ନମ୍ବରରେ ମାଗଣା, ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ଟେଲି-ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସହାୟତା ମିଳିପାରିବ।