ଭୋଟର ତାଲିକାର ସ୍ପେଶାଲ୍ ଇଣ୍ଟେନ୍ସିଭ୍ ରିଭିଜନ୍‌ (SIR)କୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଭୋଟର ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ତେଲେଙ୍ଗାନାର ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏମ୍‌.ଏ. ମୁଜିବ ଅୟୁବ RTI ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ ଯେ ଭୋଟର ତଥ୍ୟରେ ତ୍ରୁଟି ଚିହ୍ନଟ ଓ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ କେଉଁ ସଫ୍ଟୱେର, ଆପ୍ଲିକେସନ୍ କିମ୍ବା AI ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା।

RTIରେ ଅଟୋମେଟେଡ୍ ସିଷ୍ଟମ୍‌ର ଭୂମିକା, ଭୁଲ୍‌ଭାବେ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ ପଡ଼ିବାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହ ଜଡ଼ିତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା।

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ସଫ୍ଟୱେର ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ସୂଚନା ଦେବାକୁ RTI ଆଇନର ଧାରା 8(1)(d)ର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। କମିଶନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ସମ୍ପୃକ୍ତ ସୂଚନା ‘କମର୍ସିଆଲ୍ କନ୍ଫିଡେନ୍ସ’, ‘ଟ୍ରେଡ୍ ସିକ୍ରେଟ୍’ ଏବଂ ‘ଇଣ୍ଟେଲେକ୍ଚୁଆଲ୍ ପ୍ରୋପର୍ଟି’ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରେ। ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ତଥ୍ୟ ପାଇଁ ଧାରା 8(1)(g)ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ତେବେ ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଅନୁସାରେ, SIR ପାଇଁ କୌଣସି ନୂଆ ସଫ୍ଟୱେର କିଣାଯାଇନାହିଁ। ଏଥିସହ Representation of the People Act, 1950ର ଧାରା 13B ଅନୁସାରେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ବାଦ ଦେବାର ଆଇନଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି Electoral Registration Officers (EROs)ଙ୍କ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଛି ବୋଲି କମିଶନ କହିଛି। ତେଣୁ “ସଫ୍ଟୱେର ନିଜେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ କାଟୁଛି” ବୋଲି ଦାବିକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ଧରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

୧୩ କୋଟି ନାମ ବାଦକୁ ନେଇ ବିବାଦ

SIR ଅଧୀନରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ କୋଟି ନାମ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ ବାଦ ପଡ଼ିଥିବା ନେଇ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ବିବାଦ ଚାଲିଛି। ତେବେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାକୁ “ଭୁଲ୍‌ଭାବେ ବାଦ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟର”ଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୋଲି ଧରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର୍ଗୀକରଣରେ ମୃତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ, ଡୁପ୍ଲିକେଟ୍ ଏବଂ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇନଥିବା ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମତ ଭିନ୍ନ। ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପାରଦର୍ଶିତା ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ଉଠାଇଥିବା ବେଳେ, କମିଶନ ଏହାକୁ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ ମୃତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଓ ଡୁପ୍ଲିକେଟ୍ ଏଣ୍ଟ୍ରି ହଟାଇବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୋଲି କହୁଛି।

ପୂର୍ବତନ CECଙ୍କ ଅପିଲ୍ ପରାମର୍ଶ

ଏହି RTI ଉତ୍ତରକୁ ନେଇ ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଓ.ପି. ରାୱତ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିରୋଧରେ ପ୍ରଥମ ଅପିଲ୍ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଫଳରେ ସଫ୍ଟୱେର, ଡିଜିଟାଲ୍ ଯାଞ୍ଚ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନରେ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଭୂମିକା ନେଇ ଆଗକୁ ଆହୁରି ଆଇନଗତ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇପାରେ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଭୋଟର ତାଲିକା ଯାଞ୍ଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭୁଲ୍ ବାଦକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମାନବୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଭୂମିକା କ’ଣ। ଆଗାମୀ ଅପିଲ୍ ଓ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ମିଳିବା ଆଶା କରାଯାଉଛି।