ଜାମ୍ବିଆରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ପରେ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ୧୧ ଜଣଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିବା ସହ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଜବତ କରିଥିବା ସରକାର ଦାବି କରିଛି। ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବରିଷ୍ଠ ବିରୋଧୀ ନେତା ଏବଂ ଗତ ଗୁରୁବାର ହୋଇଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରମୁଖ ବିରୋଧୀ ପ୍ରାର୍ଥୀ ବ୍ରାୟନ୍ ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ ମଧ୍ୟ ଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି।

ଜାମ୍ବିଆର ଶୀର୍ଷ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ପାଟ୍ରିକ୍ କାଙ୍ଗୱାଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ରାଜଧାନୀ ଲୁସାକାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଚଢ଼ାଉ ସମୟରେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧରାଯାଇଥିଲା। ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ଏହି ଚଢ଼ାଉରେ ଉଚ୍ଚମାନର ସାମରିକ ଅସ୍ତ୍ର, ଗୁଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଜବତ କରିଥିବା ସରକାର କହିଛି।

କାଙ୍ଗୱା ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଗିରଫ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବିଦେଶୀ ନାଗରିକଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ସାମରିକ ଯୋଜନା ଏବଂ ବେଆଇନ ସାମରିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଶିବିର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତର ବିପଦ ଥିଲେ ଏବଂ ସଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଥିଲା ବୋଲି ସେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ସରକାରଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଚଢ଼ାଉ ସମୟରେ ଆଇନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଗୁଳି ଚଳାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଳି ବିନିମୟ ହୋଇଥିଲା।

ତେବେ ବ୍ରାୟନ୍ ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ BBCକୁ ଦେଇଥିବା ସାକ୍ଷାତକାରରେ ସରକାରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଭିଯୋଗକୁ “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଥ୍ୟା” ବୋଲି ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦାବି ଅନୁସାରେ, ଶୁକ୍ରବାର ତାଙ୍କ ଘରେ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ଚଢ଼ାଉ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଥିଲା।

ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ଏକ ସାଞ୍ଜୋଆ ଯାନ ବ୍ୟବହାର କରି ତାଙ୍କ ଘରର ଗେଟ୍‌ ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ। ପରେ ଦ୍ୱାର ଓ ଝରକା ଭାଙ୍ଗି ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଗୁଳି ଚଳାଇଥିବା ସେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୁଇ ରାଉଣ୍ଡ ଗୁଳି ଚଳାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାରେ ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମୁଟୋଟୱେ କାଫୱାୟା ଗୁଳିରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, କାଫୱାୟା ରକ୍ତାକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହସ୍ପିଟାଲ ନେବାକୁ ସେ ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ।

ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଘଟଣା ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଗଭୀର ଭାବେ ଭୟଭୀତ ଓ ମାନସିକ ଭାବେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ। ଶୁକ୍ରବାରଠାରୁ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଘରକୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ଅସୁରକ୍ଷିତ ମନେ କରୁଥିବା ସେ କହିଛନ୍ତି।

ଗିରଫ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏଡଗାର୍ ଲୁଙ୍ଗୁଙ୍କ ଝିଅ ତାସିଲା ଲୁଙ୍ଗୁଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାଟ୍ରିକ୍ ମୱାନ୍ସାଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ସନ୍ଦିଗ୍ଧଙ୍କୁ ଲୁସାକାର ବିଭିନ୍ନ ପୋଲିସ ଥାନାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସରକାର କହିଛି।

ଏହି ଘଟଣା ଏପରି ସମୟରେ ଘଟିଛି, ଯେତେବେଳେ ଜାମ୍ବିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନର ଭୋଟ୍‌ ଗଣତି ଜାରି ରହିଛି। ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହାକାଇଣ୍ଡେ ହିଚିଲେମାଙ୍କଠାରୁ ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ ପଛରେ ରହିଛନ୍ତି।

ମୁଣ୍ଡୁବିଲେ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ନିଜେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରିବା ସହ ଭୋଟ୍‌ ଗ୍ରହଣରେ ଅନିୟମିତତା ହୋଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ତେବେ ନିର୍ବାଚନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଭୋଟ୍‌ ଜାଲିଆତିର ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଟ୍‌ ଗ୍ରହଣ ଦିନକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ତେବେ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିବେଶ, ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ମିଡିଆରେ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ସୁଯୋଗ ନେଇ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।

ଜାମ୍ବିଆର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ୍‌ ଶୁକ୍ରବାର କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଭୋଟ୍‌ ଗଣତି ଓ ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣା ସ୍ଥଗିତ ରଖିଥିଲା। ନିର୍ବାଚନ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହିଂସା ଏବଂ ଚିହ୍ନିତ ବାଲଟ୍‌ ପେପର୍‌ ଚୋରି ହେବାକୁ ଏହାର କାରଣ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା। ପରେ ସୁରକ୍ଷା ବିପଦ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଥିବା କହି କମିଶନ୍‌ ସେହି ଦିନ ହିଁ ଗଣତି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।

ଭୋଟ୍‌ ଗଣତି ସ୍ଥଗିତ ରହିବା ଘଟଣାକୁ ନେଇ ୟୁରୋପୀୟ ୟୁନିୟନ୍‌ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ବିକାଶ ସମୁଦାୟ (SADC)ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ମିଶନ୍‌ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

SADC କହିଛି ଯେ ଗଣତି ସ୍ଥଗିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଦେଶରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଛି। EU ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ମିଶନ୍‌ ମଧ୍ୟ କହିଛି ଯେ ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବା ସହ ଆଇନଗତ ଆଧାର ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ହେବା ଦରକାର।

EUର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକ ମାଇକେଲ୍ ମ୍ୟାକନାମାରା କହିଛନ୍ତି ଯେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ପରିସ୍ଥିତି ସମାନ ନଥିଲା। ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଶାସକ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ସୀମା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଏବଂ ଶାସକ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଗଣମାଧ୍ୟମର କଭରେଜ୍‌ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାମ୍ବିଆରେ ନିର୍ବାଚନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳାଫଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉଛି। ପରିସ୍ଥିତି ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ସ୍ଥିର ଥିବା ବେଳେ ରାଜଧାନୀ ଲୁସାକାର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଡ଼ାକଡ଼ି କରାଯାଇଛି।