ଅନେକ ସମୟରେ ଭରପେଟ ଖାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ଭୋକ ଲାଗିଥାଏ। ପେଟ ପୂରା ଭରିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଥାନ୍ତି କିମ୍ବା କିଛି ସ୍ନାକ୍ସ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ ଭୋକ କେବଳ ପେଟ ଖାଲି ହେବାର ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ। ଶରୀରରେ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ହରମୋନ୍ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା ଜଟିଳ ସମନ୍ୱୟ ଭୋକ ଓ ପେଟ ଭରିବା ଅନୁଭୂତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।
କେତେ ପରିମାଣରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି, ତାହା ସହିତ ଖାଦ୍ୟରେ କେଉଁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ତାହା କେତେ ଶୀଘ୍ର ହଜମ ହେଉଛି, ନିଦ୍ରା ଓ ମାନସିକ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଭୋକ ଲାଗିବା ସମୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ପେଟ ଭରିଯିବା ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ନହେବା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ଶରୀରରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହରମୋନ୍ ଭୋକକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଘ୍ରେଲିନ୍ (Ghrelin) ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହରମୋନ୍, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ‘ହଙ୍ଗର୍ ହରମୋନ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ପେଟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ବଢ଼ାଇଥାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ସ୍ତର ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ଖାଇବା ପରେ କମିଯାଏ।
ଅନ୍ୟପଟେ GLP-1 (Glucagon-like peptide 1) ଓ CCK (Cholecystokinin) ଭଳି ହରମୋନ୍ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ପେଟ ଭରିଯାଇଥିବା ସଙ୍କେତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ୨୦୨୧ରେ United European Gastroenterology Journalରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ସମୀକ୍ଷାରେ ହଜମ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଯୋଗାଯୋଗ ଭୋକ ଏବଂ ତୃପ୍ତିକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା।
ଥାଳିରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ରହିଲେ ଯେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋକ ଲାଗିବ ନାହିଁ, ତାହା ନୁହେଁ। ଖାଦ୍ୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ପ୍ରୋଟିନ୍ ଓ ଫାଇବର୍ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପେଟ ଭରି ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରୋଟିନ୍ ଭୋକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ହରମୋନ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ସେହିପରି ଫାଇବର୍ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଧୀର କରିବା ସହ ତୃପ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେବଳ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ପରିଷ୍କୃତ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଯେତେ ସମୟ ପେଟ ଭରି ରହେ, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫାଇବର୍ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳିପାରେ। ଏହାର ଅର୍ଥ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଖରାପ ନୁହେଁ। ବରଂ ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର ସନ୍ତୁଳନ ରହିବା ଜରୁରୀ।
ପେଟ ଭରିଯିବା ଓ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଏକା କଥା ନୁହେଁ। ଖାଦ୍ୟ ପେଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ପେଟର କାନ୍ଥ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ପେଟ ଭରିଯାଇଥିବା ସଙ୍କେତ ପଠାଏ। କିନ୍ତୁ ମସ୍ତିଷ୍କର ରିୱାର୍ଡ ସିଷ୍ଟମ୍ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।
ଏହି କାରଣରୁ କେହି ଭରପେଟ ଖାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଚକୋଲେଟ୍, ଚିପ୍ସ କିମ୍ବା ମିଠା ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରନ୍ତି। କିଛି ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ, ବାସ୍ନା ଓ ଖାଇବାର ଆନନ୍ଦ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହା ପେଟ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ କରିଥାଏ।
ଖାଇବା ପରେ ପେଟରୁ ଖାଦ୍ୟ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଭୋକ ଲାଗିବା ସହ ଜଡ଼ିତ। ଏହାକୁ ଗ୍ୟାଷ୍ଟ୍ରିକ୍ ଏମ୍ପଟିଂ (Gastric Emptying) କୁହାଯାଏ। କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି କାମ କରୁଛି, ତାହା ଅନୁସାରେ ଏହାର ଗତି ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
୨୦୨୨ରେ Obesity ଜର୍ଣ୍ଣାଲ୍ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗ୍ୟାଷ୍ଟ୍ରିକ୍ ଏମ୍ପଟିଂ ଓ ଭୋକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ମୋଟାପଣ ଥିବା କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପେଟରୁ ବାହାରିଯିବା ଓ ଅଧିକ ଭୋକ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
କେବେ କେବେ ଖାଇବା ପରେ ପୁଣି ଭୋକ ଲାଗିବା ଚିନ୍ତାର କାରଣ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯଦି ଲଗାତାର ଅଧିକ ଭୋକ ଲାଗୁଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଦ୍ରା ନହେବା, ମାନସିକ ଚାପ, ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଦ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଅନିୟମିତ ସମୟରେ ଖାଇବା ଭୋକକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଏହାଛଡ଼ା ମଧୁମେହ (Diabetes) ଭଳି କିଛି ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଭୋକ ଲାଗିପାରେ ।
ଯଦି ଲଗାତାର ଭୋକ ଲାଗିବା ସହ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଓଜନ କମିବା କିମ୍ବା ବଢ଼ିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷ ଲାଗିବା ଓ ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ହେବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି, ତେବେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫାଇବର୍ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ନିୟମିତ ନିଦ୍ରା ନେବା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ କଠୋର ଡାଏଟ୍ ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପେଟ ଭରି ରହିବାରେ ସହାୟତା ମିଳିପାରେ ।
ସାରକଥା ହେଉଛି, ଭୋକକୁ କେବଳ ପେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ନାହିଁ। ହଜମ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ଯୋଗାଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭୋକ ଓ ତୃପ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତେଣୁ ଭୋକ ଲାଗିବାକୁ କେବଳ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଭାବିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହା ପଛରେ ଥିବା ଶାରୀରିକ କାରଣକୁ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ।
ଆମେରିକା, ଚୀନ୍‌ ଓ ରୁଷ୍‌ର ଶୀର୍ଷ ନେତାଙ୍କ ଏକ...
ବାତ୍ୟା ଆକଭାନ୍ର ପ୍ରଭାବ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାଣିପାଗରେ ଦେଖାଦେ...
ଆମେରିକା ରାଜନୀତିରେ ୨୦୨୮ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନକୁ ନେଇ ଏ...
ଭୁବନେଶ୍ୱର:ବାତ୍ୟା ‘ଅକଭାନ୍’ ସ୍ଥଳଭାଗ ଅତିକ...
ବାତ୍ୟା ଅକଭାନ୍‌ର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟଳିନଥିବା ବେ...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଶାନ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ବିକାଶକୁ ପରସ୍ପରଠାରୁ...
ରାଜସ୍ଥାନର ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ମ...
ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଦିନକୁ ଦିନ ଅ...