ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ UPI ଏକ ବଡ଼ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଛି। ଦୋକାନରେ ଥିବା QR କୋଡ୍ ସ୍କାନ୍ କରି କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବା ଏବେ ସାଧାରଣ ଘଟଣା। ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସେବାରେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ଚାର୍ଜ ଦେବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଦେଇଛି। ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ପେମେଣ୍ଟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ UPI ଲେନଦେନ ପାଇଁ ଶୁଳ୍କ ନେଇପାରିବେ ବୋଲି ରାସ୍ତା ସଫା ହୋଇଛି। ତେବେ ଏହି ଚାର୍ଜ କେତେ ହେବ ଏବଂ କେଉଁ ଲେନଦେନରେ ଲାଗୁ ହେବ, ସେନେଇ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇନାହିଁ।

ଆଲୋଚନା ଅନୁସାରେ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଲେନଦେନରେ ପ୍ରାୟ0.3%ରୁ 0.5% MDRଲାଗୁ ହୋଇପାରେ। ଅର୍ଥାତ୍, UPI ପେମେଣ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ପେମେଣ୍ଟ କମ୍ପାନୀକୁ ଅଳ୍ପ ଶୁଳ୍କ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।

ସରକାର ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେଗ୍ରାହକ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି-ରୁ-ବ୍ୟକ୍ତି UPI ପେମେଣ୍ଟ ମାଗଣା ରହିବ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର କିଛି ବ୍ୟବସାୟିକ ଲେନଦେନରେ ମାତ୍ର ନାମମାତ୍ର ଚାର୍ଜ ଲାଗିପାରେ। ଏହା ଫଳରେ ଅଧିକାଂଶ ଛୋଟ UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

2016ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା UPI ଏବେ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ବଡ଼ real-time payment network ହୋଇଛି। ଜୁଲାଇ ମାସରେ ମାତ୍ର23.6 ବିଲିୟନ UPI ଲେନଦେନହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ₹29.87 ଟ୍ରିଲିୟନଥିଲା। PhonePe ଓ Google Pay ଭଳି ଆପ୍ଗୁଡ଼ିକ UPI ବ୍ୟବହାରରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନେଉଛନ୍ତି।

UPIର ସଫଳତାର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ଗ୍ରହଣୀୟତା। ଜଣେ ପରିବା ବିକ୍ରେତା, ଟ୍ୟାକ୍ସି ଚାଳକ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଦୋକାନୀଙ୍କୁ କାର୍ଡ ମେସିନ୍ କିଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଏକ QR କୋଡ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ UPI ପେମେଣ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି।

ଅର୍ଥନୀତିବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯଦି ଚାର୍ଜ କେବଳ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ କିମ୍ବା ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଲେନଦେନରେ ସୀମିତ ରହେ, ତେବେ UPIର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ କମ୍ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯଦି ଛୋଟ ଓ ଅନୌପଚାରିକ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚାର୍ଜ ଲାଗେ, ତେବେ UPI ଗ୍ରହଣୀୟତାର ବିସ୍ତାର ଧୀର ହୋଇପାରେ।

UPI ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚଳାଇବା ପାଇଁ ସର୍ଭର, ଲେନଦେନ ସେଟଲମେଣ୍ଟ, ଠକେଇ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଭଳି ଅନେକ ଖର୍ଚ୍ଚ ରହିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି UPIର ଖର୍ଚ୍ଚ କିଏ ବହନ କରିବ, ତାହା ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।

ବ୍ରାଜିଲରPixପରି ଅନ୍ୟ ଦେଶର ତୁରନ୍ତ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପେମେଣ୍ଟ ମାଗଣା ରହିଥିବା ବେଳେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍ ଚାର୍ଜ ରହିଛି।

ଏବେ ଭାରତ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି—UPIକୁ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଟିକେଇ ରଖିବା ସହିତ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ସହଜ ଓ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ, ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ନହୁଏ।