ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସରକୁ ନେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ବଡ଼ ରାୟ। କୌଣସି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଦିଆଗଲେ ତାହାକୁ ଦଣ୍ଡ ବା ଅପମାନଜନକ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି ଧରାଯିବ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଅବସର ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭାଗୀୟ ତଦନ୍ତ କିମ୍ବା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଣିର ସୁଯୋଗ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ।

ନଭେମ୍ବର ୬, ୨୦୨୬ରେ 'ଚତୁର ସିଂହ ଧ୍ରୁବ ବନାମ ଛତିଶଗଡ଼ ରାଜ୍ୟ' ମାମଲାରେ ଏହି ରାୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ମନମୋହନ ଓ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଶ୍ରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ। ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଣ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସରକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ହୋଇଥିବା ଆବେଦନକୁ କୋର୍ଟ ଖାରଜ କରିଛନ୍ତି।

କାହିଁକି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର?

ଏହି ମାମଲାରେ ଆବେଦନକାରୀ ଦୁଇ ଜଣ ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାରଙ୍କ ଆଇନଗତ ମାପବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗରେ Assistant Grade-III ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ। ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ସମେତ ମୋଟ ୧୪ ଜଣ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସେବା ରେକର୍ଡର ସମୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ଏହି ସମୀକ୍ଷାରେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା, ସଚ୍ଚୋଟତା, ଦକ୍ଷତା, ସେବା ରେକର୍ଡ ଓ ବାର୍ଷିକ ଗୋପନୀୟ ରିପୋର୍ଟ (ACR) ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୪ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫ ଜଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାନଦଣ୍ଡଠାରୁ କମ୍ ଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଦେବାକୁ ସୁପାରିସ୍ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୭ ଅକ୍ଟୋବର ୯ରେ ଏହି ଦୁଇ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅବସର ଦିଆଯାଇଥିଲା।

କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଶୁଣାଣିର ସୁଯୋଗ ଦେବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି, ସେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜନସ୍ୱାର୍ଥରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା କୌଣସି ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ ଦଣ୍ଡ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୧୧(୨) ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ ବିଭାଗୀୟ ତଦନ୍ତ ଓ ପୂର୍ବ ଶୁଣାଣିର ସୁଯୋଗ ଏଭଳି ଅବସର ପାଇଁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।

କିନ୍ତୁ ଅଧିକାରୀମାନେ ମନଇଚ୍ଛା କୌଣସି କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅବସର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ସେବା ରେକର୍ଡ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନିଷ୍ପତ୍ତିଟି ମନମୁଖୀ, ଦୁର୍ଭାବନାପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ତଥ୍ୟହୀନ ହୋଇଥିଲେ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏଥିରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିପାରିବେ।

ଜଣେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ ମିଳିଲେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ବି ମିଳିବ ନାହିଁ

ଆବେଦନକାରୀମାନେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସମାନ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅବସର ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି, ଜଣେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସେବା ରେକର୍ଡ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅବସର ନଦେବା କାରଣରୁ ଅନ୍ୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅବସର ନିଷ୍ପତ୍ତି ସ୍ୱତଃ ଭୁଲ୍ ହୋଇଯିବ ନାହିଁ।

ନଜଣାଇଥିବା ଖରାପ ACR ରେକର୍ଡ ବି ହେବ ବିଚାରଯୋଗ୍ୟ

ଏହି ରାୟର ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି, କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇନଥିବା ପ୍ରତିକୂଳ ACR ଏଣ୍ଟ୍ରି ମଧ୍ୟ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇପାରିବ। କେବଳ ଏହି ଏଣ୍ଟ୍ରିଗୁଡ଼ିକ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇନଥିଲା ବୋଲି ଅବସର ଆଦେଶକୁ ରଦ୍ଦ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ତେବେ ପଦୋନ୍ନତି ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ପ୍ରତିକୂଳ ରେକର୍ଡ ଓ ପଦୋନ୍ନତି ପରେ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମୂଲ୍ୟାୟନ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ବୋଲି କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ରହିଛି ଏହି ରାୟର ଅର୍ଥ?

ଏହି ରାୟ ଅନୁସାରେ, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେବା ରେକର୍ଡ, ସଚ୍ଚୋଟତା, ଦକ୍ଷତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ଆଧାର କରି ଜନସ୍ୱାର୍ଥରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଦିଆଯାଇପାରିବ। ତେବେ ଏହି କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ହେବା ଦରକାର।

ଏହି ରାୟ ଦେଇ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଛତିଶଗଡ଼ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ କାଏମ ରଖିବା ସହ ଦୁଇ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଆବେଦନ ଖାରଜ କରିଛନ୍ତି।