ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ନୋଏଡାରେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ଉତ୍ପାଦନ (Manufacturing) କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଦୟନୀୟ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ପୁଣିଥରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଶ୍ରମିକମାନେ ମାସିକ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ନ୍ୟୁନତମ ଦରମା ଦାବି କରିଥିଲେ। ଯାହା ହ୍ୱାଇଟ୍-କଲାର୍ ଚାକିରି କରୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାସ୍ତବରେ ଏହା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ସଂଘର୍ଷର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ।

ଭାରତର ସଦ୍ୟତମ ‘ପିରିଓଡିକ୍ ଲେବର ଫୋର୍ସ ସର୍ଭେ’ (PLFS) ୨୦୨୫ ର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଦେଶର ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମିଶାଇ ଜଣେ ହାରାହାରି ବେତନଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମାସିକ ଆୟ ୨୨,୬୯୯ ଟଙ୍କା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ଜଣେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହାରାହାରି ମାସିକ ଆୟ ମାତ୍ର ୧୮,୭୩୫ ଟଙ୍କା ରହିଛି।

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଯଦି ଜଣେ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ମାସିକ ୨୨,୫୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେଶର ସର୍ବାଧିକ ଦରମା ପାଉଥିବା ଟପ୍-୨୦% କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ସାମିଲ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହି ‘ଟପ୍-୨୦%’ ସୀମା ୩୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରହିଛି।

କେବଳ ଦରମା ନୁହେଁ, ଚାକିରିର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁବିଧା ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକମାନେ ବହୁ ପଛରେ ରହିଛନ୍ତି। PLFS ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ମାତ୍ର ୧୬.୫% କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଖରେ ଲିଖିତ ଚୁକ୍ତିନାମା ରହିଛି। ସେହିପରି ୫ ଜଣରେ ମାତ୍ର ଜଣେ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧା ଏବଂ ବେତନ ସହିତ ଛୁଟି (Paid Leave) ମିଳୁଛି।

ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୪୪% ଶ୍ରମିକ ଆତ୍ମନିଯୁକ୍ତ (Self-employed) ଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ବେତନଭୋଗୀ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଆହୁରି କମ୍।

ଅନ୍ୟପଟେ ରିପୋର୍ଟରେ ଆହୁରି କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ କାରଖାନା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଆୟ ଆହୁରି କମିଯାଉଛି। ୪୦ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶ୍ରମିକମାନେ ସମାନ ବୟସର ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୨୦% କମ୍ ଦରମା ପାଉଛନ୍ତି।

ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଗୁରୁତର କରୁଛି କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ ଭିତ୍ତିକ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଣାଳୀ। ‘ଆନୁଆଲ୍ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍’ (ASI) ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୦୦-୦୧ ମସିହାରେ କାରଖାନାରେ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହାର ୨୦% ଥିବା ବେଳେ, ୨୦୨୩-୨୪ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୪୨% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରମିକମାନେ ସିଧାସଳଖ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ କମ୍ ଦରମା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ସୁବିଧା ମିଳେନାହିଁ।

ଏସବୁ କାରଣରୁ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମନରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅସନ୍ତୋଷ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିଥିଲା। ଦୈନନ୍ଦିନ ସାମଗ୍ରୀ, ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବସ୍ତୁର ଦରବୃଦ୍ଧି ଏହି ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଛି। ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ନୋଏଡାରେ ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।