ଭାରତ ଓ ନେପାଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ସୀମା ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ୨୧୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତି ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସିଛି। କାରଣ, ନେପାଳ ସରକାର ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିପାରୁନାହିଁ ଯେ ୧୮୧୬ର ଏହି ଐତିହାସିକ ଚୁକ୍ତିର ମୂଳ କାଗଜପତ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଛି କି ନାହିଁ।
ନେପାଳର ସଂସଦରେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିଶିର ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ଦଲିଲ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ସରକାରୀ ଚୁକ୍ତିପତ୍ର କି ନୁହେଁ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
ନେପାଳର ଏକ ସଂସଦୀୟ ତଦନ୍ତରେ ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଜାତୀୟ ଅଭିଲେଖାଗାର, ସରକାରୀ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଓ ନାରାୟଣହିଟି ପ୍ୟାଲେସ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଖୋଜାଖୋଜି କରାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତି ଏବଂ ୧୯୫୦ର ଭାରତ-ନେପାଳ ଶାନ୍ତି ଓ ମୈତ୍ରୀ ଚୁକ୍ତିର ମୂଳ ପ୍ରତି ମିଳିନଥିବା ତଦନ୍ତରେ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା।
୧୮୧୪-୧୬ ମସିହାର ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ନେପାଳ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଡିସେମ୍ବର ୧୮୧୫ରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଏବଂ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୮୧୬ରେ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ନେପାଳର ଆଧୁନିକ ଭୂସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଚୁକ୍ତିର ଧାରା ୫ ଅନୁଯାୟୀ କାଲି ବା ମହାକାଳୀ ନଦୀକୁ ନେପାଳର ପଶ୍ଚିମ ସୀମା ଭାବେ ଧରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—କାଲି ନଦୀର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ସ କେଉଁଠାରେ?
ନେପାଳର ଦାବି ଅନୁସାରେ, କାଲି ନଦୀର ଉତ୍ସ ଲିମ୍ପିୟାଧୁରା ଅଞ୍ଚଳରେ। ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଲିମ୍ପିୟାଧୁରା, କାଲାପାନି ଓ ଲିପୁଲେଖ ନେପାଳର ଭୂଭାଗରେ ପଡ଼େ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାରତର ମତ ହେଉଛି, କାଲି ନଦୀର ଉତ୍ସ ଲିପୁଲେଖ ଅଞ୍ଚଳ ତଳଭାଗରେ ଥିବା ଝରଣାଗୁଡ଼ିକରୁ ହୋଇଛି। ଭାରତ କାଲାପାନି ଅଞ୍ଚଳ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ପିଥୋରାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ଦାବିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ପୁରୁଣା ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ରାଜସ୍ୱ ରେକର୍ଡର ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛି।
୨୦୨୦ରେ ଭାରତ-ନେପାଳ ସୀମା ବିବାଦ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲା। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରୁ ଲିପୁଲେଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗାଯୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରାୟ ୮୦ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା ଭାରତ ଉଦ୍ଘାଟନ କରିବା ପରେ ନେପାଳ ଏହାକୁ ନେଇ ଆପତ୍ତି ଜଣାଇଥିଲା।
ତତ୍କାଳୀନ ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାର ଲିମ୍ପିୟାଧୁରା, ଲିପୁଲେଖ ଓ କାଲାପାନିକୁ ସାମିଲ କରି ଏକ ନୂଆ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ନେପାଳ ସଂସଦ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ନୂଆ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲା।
ଭାରତ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲା ଏବଂ ନେପାଳର ଭୂଖଣ୍ଡ ଦାବିକୁ ‘କୃତ୍ରିମ ବିସ୍ତାର’ ବୋଲି କହିଥିଲା। ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ତଣାପୋଡ଼ ବଢ଼ିଥିଲା।
ମୂଳ ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତି ମିଳୁନଥିବା ଘଟଣା ନେପାଳର ଦାବିକୁ ସ୍ୱତଃ ଅବୈଧ କରେ ନାହିଁ। ସୀମା ବିବାଦରେ ପୁରୁଣା ମାନଚିତ୍ର, ପ୍ରଶାସନିକ ରେକର୍ଡ, ରାଜସ୍ୱ ଦଲିଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତେବେ ମୂଳ ଚୁକ୍ତିପତ୍ର ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ମାନଚିତ୍ର ନମିଳିବା ଲିପୁଲେଖ-କାଲାପାନି-ଲିମ୍ପିୟାଧୁରା ବିବାଦର ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣକୁ ନେଇ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି। ଏବେ ଭାରତ ଓ ନେପାଳ ଉଭୟ ଦେଶର ପୁରୁଣା ଦଲିଲ ଓ ମାନଚିତ୍ର ଏହି ବିବାଦରେ ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇବ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି।
ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଘଟଣାରେ ଅନଲାଇନ୍‌ ପରିଚୟ...
ଓଡ଼ିଶାରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଶିଳ୍ପକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ପ...
ରାଜ୍ୟରେ ଆତଙ୍କବାଦ, ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ କାରବାର ଓ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣ...
ମାଛ ଧରିବାକୁ ଯାଇ ହୋଇଥିଲା ବିବାଦ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଚି...
ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାରେ ପୁଣି ବନ୍ୟା ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଛି। ସିମିଳି...
ଓଡ଼ିଶାକୁ ଖୁବଶୀଘ୍ର ନୂଆ ଲୋକାୟୁକ୍ତ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି। ଲୋ...
ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ହାତୀ ଛୁଆକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ବନ...
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଦିଗପହଣ୍ଡିର ରାଜପୁର ରୋଡ୍ରେ ଜଣେ ଅବସରପ୍ର...
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଚାରିଛକ ଥାନା ଅଧୀନ ଦୁର୍ଗେଶ୍ୱର ବାହାରଣା ଗା...
