ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ମାନସିକ ଭାବେ ଥକିଯାଉଛନ୍ତି କି?

ସକାଳୁ ଉଠି କାମକୁ ଯିବା, ମିଟିଂରେ ଯୋଗଦେବା, ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇବା ଓ ସମସ୍ତ କାମ ଠିକ୍‌ ସମୟରେ ଶେଷ କରିବା—ବାହାରୁ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁକିଛି ସମ୍ଭାଳୁଥିବା ପରି ଲାଗିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସେ ମାନସିକ ଭାବେ ଥକି ଯାଇଥାଇପାରନ୍ତି।

ମାନସିକ କ୍ଲାନ୍ତି ସବୁବେଳେ କାନ୍ଦିବା କିମ୍ବା କାମ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କେତେକ ସମୟରେ ଏହା ଛୋଟ କଥାରେ ବିରକ୍ତି, ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନହେବା, ନିଦରେ ସମସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା କାମ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ କମିଯିବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇପାରେ।

ଫୋର୍ଟିଟ୍ୟୁଡ୍ କ୍ଲିନିକ୍‌ର କାଉନ୍‌ସେଲିଂ ସାଇକୋଲୋଜିଷ୍ଟ ସୌମ୍ୟା ନିଝାରାଙ୍କ ମତରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଜର ଭାବନା ଓ ଚିନ୍ତାକୁ ଅଣଦେଖା କରି ଚାଲିଲେ ମାନସିକ ଚାପ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିପାରେ। ତେଣୁ କେବଳ କେତେ କାମ କରୁଛନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ, କାମ କରିବା ସମୟରେ ନିଜକୁ କିପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। 

ସାଧାରଣ ଥକାପଣ, ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ଓ ବର୍ଣ୍ଣଆଉଟ୍‌ରେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ?

ଏହି ତିନୋଟି ଶବ୍ଦକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଏକାଭଳି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ସମାନ ନୁହେଁ।

୧. ସାଧାରଣ ଥକାପଣ: ଅଧିକ କାମ କରିବା, ନିଦ ଠିକ୍‌ରେ ନହେବା କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ ପରେ ଥକା ଲାଗିପାରେ। ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଦ, ବିଶ୍ରାମ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭଲ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ଥକାପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିଲେ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଥାଇପାରେ।

୨. ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ବା ମାନସିକ ଚାପ: ଅଧିକ କାମ, ଆର୍ଥିକ ଚିନ୍ତା, ପାରିବାରିକ ସମସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନେକ ଦାୟିତ୍ୱ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ମାନସିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଏଥିରେ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିବା, ଏକାଗ୍ରତା କମିବା, ଚିଡ଼ଚିଡ଼ା ଲାଗିବା ଓ ନିଦରେ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ।

୩. ବର୍ଣ୍ଣଆଉଟ୍ (Burnout): ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ଅନୁଯାୟୀ, ଠିକ୍‌ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇନଥିବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳର ଚାପରୁ ବର୍ଣ୍ଣଆଉଟ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଏହାର ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି—ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ବା ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲାନ୍ତି, ନିଜ କାମ ପ୍ରତି ମାନସିକ ଦୂରତା କିମ୍ବା ନକାରାତ୍ମକ ଭାବନା, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା କମିଯିବା। WHO ବର୍ଣ୍ଣଆଉଟ୍‌କୁ ଏକ ଚିକିତ୍ସାଗତ ରୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଘଟଣା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। 

ମାନସିକ କ୍ଲାନ୍ତିର ୬ଟି ସଙ୍କେତ

ମାନସିକ ଭାବେ ଥକିଯାଇଥିଲେ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେଖାଦେଇପାରେ।

• ନିଦରେ ସମସ୍ୟା: କାମ ଶେଷ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ମନରୁ ଚିନ୍ତା ଦୂର ନହେବା, ଶୋଇବାରେ ଅସୁବିଧା କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବା।

• ଚିଡ଼ଚିଡ଼ାପଣ: ଛୋଟ ଛୋଟ କଥାରେ ଅଧିକ ବିରକ୍ତ ହେବା କିମ୍ବା ଧୈର୍ଯ୍ୟ କମିଯିବା।

• ଏକାଗ୍ରତା ହ୍ରାସ: କାମରେ ମନ ନଲାଗିବା, ସାଧାରଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ଅସୁବିଧା କିମ୍ବା କଥା ମନେ ରଖିବାରେ ସମସ୍ୟା।

• ଆଗ୍ରହ କମିଯିବା: ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଶୌକ, ମନୋରଞ୍ଜନ କିମ୍ବା ସାଙ୍ଗସାଥୀଙ୍କ ସହ ମିଳାମିଶା ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା କମିବା।

• ସାମାଜିକ ଦୂରତା: ଫୋନ୍ ଉଠାଇବା, ବାର୍ତ୍ତାର ଉତ୍ତର ଦେବା କିମ୍ବା ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଏଡ଼ାଇବା।

• ଶାରୀରିକ ଅସୁବିଧା: ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଚାପ ସହ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, ଶରୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କିମ୍ବା ପେଟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ।

ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମାନସିକ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ମାନସିକ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ସମସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଲକ୍ଷଣର ଅବଧି, ତୀବ୍ରତା ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଜରୁରୀ। 

କାହିଁକି କେତେକ ଲୋକ ଥକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ ଜାରି ରଖନ୍ତି?

କେତେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି ରଖିବାର ଚେଷ୍ଟା, ସବୁ କାମ ନିଜେ କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ, ଭୁଲ୍‌ କରିବାର ଭୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିରାଶ କରିବାର ଚିନ୍ତା ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇପାରନ୍ତି।

ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାରୁ ସାଧାରଣ ଜୀବନ ଜୀଉଁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ମାନସିକ ଚାପ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ନିଜର ସୀମାକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ‘ନା’ କହିବା ଏବଂ ସହାୟତା ମାଗିବା ଦୁର୍ବଳତାର ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ।

କେବଳ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ କି?

କେବେ କେବେ ଭଲ ନିଦ, କାମ ମଧ୍ୟରେ ବିରତି, ହାଲୁକା ବ୍ୟାୟାମ ଓ ନିୟମିତ ଦୈନନ୍ଦିନ ରୁଟିନ୍ ଚାପ କମାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ନିଜ ମନର କଥା ବାଣ୍ଟିବା ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ।

କିନ୍ତୁ ଯଦି କାମର ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ, ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟା ଜାରି ରହେ, ତେବେ କେବଳ କିଛି ଦିନ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନହୋଇପାରେ। ଚାପର ମୂଳ କାରଣକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ତାହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଜରୁରୀ।

କେବେ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସହାୟତା ନେବେ?

ମାନସିକ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିଲେ, ନିଦ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ, ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ କିମ୍ବା ବିଶ୍ରାମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସୁଧାର ନଆସିଲେ ଡାକ୍ତର କିମ୍ବା ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ। ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଥକାପଣର ପଛରେ ଶାରୀରିକ ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ।

ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ସବୁବେଳେ କାମ କରିପାରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଆପଣ ମାନସିକ ଭାବେ ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ନିଜ ଶରୀର ଓ ମନର ସଙ୍କେତକୁ ଅଣଦେଖା ନକରି ସମୟରେ ସହାୟତା ନେବା ହେଉଛି ଏକ ସୁସ୍ଥ ପଦକ୍ଷେପ।