ଦୁର୍ଗାପୂଜା, କିନ୍ତୁ ପରମ୍ପରା ଅଲଗା

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ବଡ଼ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବ। କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତରବଙ୍ଗର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଅସୁର ସମୁଦାୟର କିଛି ପରିବାର ଏହି ସମୟକୁ ନିଜ ପାରମ୍ପରିକ ଆସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ପାଳନ କରନ୍ତି। ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ସେମାନେ ‘ଅସୁର’ ବା ନିଜ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା

ଅସୁର ସମୁଦାୟର ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ମହିଷାସୁର କେବଳ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଜଣେ ‘ଅସୁର’ ନୁହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଜଣେ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ନେତା କିମ୍ବା ବୀର ଚରିତ୍ର। ଏହି କାରଣରୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସମୟରେ ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀକୁ ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟଧାରାର ଧାରଣାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

ପୂଜା ସମୟରେ ଘରେ ରହିବାର ପରମ୍ପରା

ବିଭିନ୍ନ ରିପୋର୍ଟରେ ଉତ୍ତରବଙ୍ଗର ଅସୁର ବସତିଗୁଡ଼ିକରେ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର କିଛି ଦିନ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ଘରେ ରହୁଥିବା, ଦୁଆର ବନ୍ଦ ରଖୁଥିବା କିମ୍ବା କଳା କପଡ଼ା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପରମ୍ପରାର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଏହା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ମୃତି ଓ ଶୋକ ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବଦଳୁଛି ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଚିନ୍ତାଧାରା

ସମୟ ସହ ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଅସୁର ସମୁଦାୟର ନୂଆ ପିଢ଼ିର କିଛି ଯୁବକ-ଯୁବତୀ ନିଜ ପାରମ୍ପରିକ ଆସ୍ଥାକୁ ରଖିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସାମାଜିକ ଭାବେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ମିଶ୍ରଣ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଏକ କାହାଣୀ, ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

ମୁଖ୍ୟଧାରାର ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଷାସୁର ବଧକୁ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ କିଛି ଅସୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟର ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଭାରତୀୟ ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ବହୁସ୍ତରୀୟତାକୁ ଦର୍ଶାଏ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଅସୁର ସମୁଦାୟର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ବୋଲି ମାନିବା ଏକ ସମୁଦାୟ-ଭିତ୍ତିକ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା। ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିତ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।