ଶ୍ୟାମପୁରର ଦୁର୍ଗାପୂଜା କାହିଁକି ନିଆରା?

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଶେଷରେ ସାଧାରଣତଃ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନେଇ ଜଳାଶୟରେ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ଶ୍ୟାମପୁର ଗାଁରେ ଏହି ପ୍ରଥାର ଏକ ବିଶେଷ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଏଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବିସର୍ଜନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନିଆଯାଏ। ଭକ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ପୋଖରୀରେ ନେଇ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ। ଏହି ରୀତିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ‘କଳସୀ ଯାତ୍ରା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଛି ପରମ୍ପରା

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ୟାମପୁରର ଏହି ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପରମ୍ପରା ପ୍ରାୟ ୧୨୧ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସମୟରୁ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ରୀତିକୁ ଗାଁର ଲୋକେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି।

ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରା ସମ୍ପର୍କରେ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ୨୦୧୭ର ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଶ୍ୟାମପୁରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଯାଇ ପୋଖରୀରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବିସର୍ଜନର ଅଂଶ ହୁଅନ୍ତି। ସେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୋଖରୀରୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜୀବନକୁ ଫେରନ୍ତି।

ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସହ ଜଡିତ ଆଉ ଏକ ବିଶେଷତା

ଶ୍ୟାମପୁରର ପୂଜା ପରମ୍ପରାରେ ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନିଆରା ପ୍ରଥା ଥିବା ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼େ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ନଅଟି ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରକାଶିତ ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୟାମପୁରକୁ ଅଣାଯାଏ।

ବିଶ୍ୱାସ ସହ ଜଡିତ ‘କଳସୀ ଯାତ୍ରା’

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯିଏ ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ଭଳି ସଜାଯାଇ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ବାଦ୍ୟର ତାଳେ ପୋଖରୀ ନିକଟକୁ ନିଆଯାଏ।

ଏହା ଏକ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆସ୍ଥା; ଏହାକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଘଟଣା ଭାବେ ନୁହେଁ, ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଭାବେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।

ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି ଗାଁ

ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପରମ୍ପରା ବହୁ ପୁରୁଣା। ଜିଲ୍ଲାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ପୂଜା ଓ ନିଆରା ରୀତିନୀତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି।

ସେହି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଲଗା ପରିଚୟ ହେଉଛି ଶ୍ୟାମପୁରର ‘କଳସୀ ଯାତ୍ରା’। ଆଧୁନିକତାର ପ୍ରଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗାଁର ଲୋକେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହି ରୀତିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଶ୍ୟାମପୁରର ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକପରମ୍ପରା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ନିଆରା ଉଦାହରଣ।