ଇନ୍ଦୋର/ଖଜୁରାହୋ: ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଣ୍ଡହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ଖଜୁରାହୋର ଜାଭାରୀ ମନ୍ଦିରର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରତିମାକୁ ନେଇ ଏକ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI)ର ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଭଣ୍ଡାରରୁ ଏହି ପ୍ରତିମାର ନିଖୋଜ ମୁଣ୍ଡ ମିଳିଥିବା ଖବର ଆସିଛି। ଏହା ପରେ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରତିମାର ମୂଳ ରୂପ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେବା ନେଇ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଭଣ୍ଡାରରୁ ମିଳିଲା ମୁଣ୍ଡ

ଖବର ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ସାତ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିମାର ମୁଣ୍ଡ ଖଜୁରାହୋର ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଭଣ୍ଡାରରୁ ମିଳିଛି। ASIର ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଡକ୍ଟର ଯଦୁବୀର ସିଂହ ରାୱତଙ୍କ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ମୁଣ୍ଡଟି କିପରି ମୂଳ ପ୍ରତିମାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲା, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭାଗ ପାଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ।

ମୁଣ୍ଡଟି ମୂଳ ପ୍ରତିମାର ଅଂଶ କି ନୁହେଁ, ତାହା ବୈଷୟିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଯାଞ୍ଚ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବ। ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୂରଣ ହେବା ପରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିମା ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି।

୧୯୧୦ରୁ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଥିଲା ମୁଣ୍ଡ

ଖଜୁରାହୋର ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀ ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏ. ଜାର୍ଡିନ୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ଖଜୁରାହୋର ମନ୍ଦିର ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରତିମା ଓ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହାକୁ ଜାର୍ଡିନ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ କୁହାଯାଉଥିଲା। ପରେ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଏହା ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅଧୀନକୁ ଆସିଥିଲା।

ଖବର ଅନୁସାରେ, ମୁଣ୍ଡଟି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜାଭାରୀ ମନ୍ଦିରର ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିମାର ଅଂଶ ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇନଥିଲା।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ପ୍ରତିମାର ମାମଲା

ଜାଭାରୀ ମନ୍ଦିରର ମୁଣ୍ଡହୀନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିମାକୁ ନେଇ ଗତ ବର୍ଷ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏକ ଆବେଦନ ଦାଖଲ ହୋଇଥିଲା। ହରିୟାଣାର ଓକିଲ ରାକେଶ ଦଲାଲ ପ୍ରତିମାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ କିମ୍ବା ପୁନଃନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଆବେଦନରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରତିମାଟି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା।

ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ବି.ଆର୍. ଗଭାଇଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏହି ଆବେଦନକୁ ଖାରଜ କରିଥିଲେ। ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ଗଭାଇଙ୍କ ଏକ ମନ୍ତବ୍ୟକୁ ନେଇ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ପୂର୍ବତନ CJIଙ୍କ ଉପରକୁ ଜୋତା ଫିଙ୍ଗିବା ଘଟଣା

ଏହି ମାମଲା ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପରିସରରେ ଜଣେ ଓକିଲ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ବି.ଆର୍. ଗଭାଇଙ୍କ ଉପରକୁ ଜୋତା ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଘଟଣା ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଓ ପ୍ରତିମା ସମ୍ପର୍କିତ ଆବେଦନ ଯୋଗୁଁ ଜାଭାରୀ ମନ୍ଦିରର ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିମା ପୁଣି ଥରେ ଖବରର ଶିରୋନାମାକୁ ଆସିଥିଲା।

୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଐତିହାସିକ ପ୍ରତିମା

ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଖଜୁରାହୋରେ ଥିବା ଜାଭାରୀ ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଏହା ଚଣ୍ଡେଲା ଶାସକମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଖଜୁରାହୋର ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ସମୂହର ଅଂଶ, ଯାହା ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି।

ପ୍ରତିମାର ନିଖୋଜ ମୁଣ୍ଡ ମିଳିବା ଏହାର ଐତିହାସିକ ଓ କଳାତ୍ମକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଛି। ଯାଞ୍ଚ ପରେ ମୁଣ୍ଡଟି ପ୍ରତିମା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇପାରିଲେ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କଳାକୃତିର ମୂଳ ରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ମିଳିପାରିବ।