ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଭୂଗର୍ଭରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଗତି ଓ ତାହାର ପ୍ରଭାବକୁ ନେଇ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟୟନ ପୁଣିଥରେ ଭୂକମ୍ପ ବିପଦ ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ବଢ଼ାଇଛି। ହାଇଦ୍ରାବାଦସ୍ଥିତ National Geophysical Research Institute (NGRI)ର ଗବେଷଣାରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ତିବ୍ବତ ତଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଏହାର ଗଠନ କିପରି ବଦଳୁଛି, ସେଥିରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୫ ସେମି ଗତି

ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗତି କରି ୟୁରେସିଆନ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ସହ ଧକ୍କା ଖାଉଛି। ଏହି ପ୍ଲେଟ୍ ଗତିର ହାର ପ୍ରାୟ ୫ ସେମି ପ୍ରତିବର୍ଷ ବୋଲି ଗବେଷଣାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଲଗାତାର ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ଧକ୍କା ହିଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ହିମାଳୟ ଗଠନର ପ୍ରମୁଖ ଭୂଗର୍ଭୀୟ କାରଣ।

ତିବ୍ବତ ତଳେ ୧୦୦ କିମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ଲେଟ୍

NGRIର ଅଧ୍ୟୟନରେ gravity measurements, earthquake records ଏବଂ satellite dataକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ତିବ୍ବତ ତଳକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି। ପ୍ଲେଟ୍‌ଟି ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଭାବେ ଗତି କରୁନାହିଁ; କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ବଙ୍କା ହେଉଥିବା ଓ ଭାଙ୍ଗିବା/ଛିଣ୍ଡିବା ଭଳି ଜଟିଳ ଗଠନ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଚାପ ବଢ଼ିଲେ କାହିଁକି ହୁଏ ଭୂକମ୍ପ?

ଦୁଇଟି ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଧକ୍କା ଯୋଗୁଁ ଭୂଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଳା ଓ fault system ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାପ ସଞ୍ଚିତ ହେବା ପରେ ହଠାତ୍ ତାହା ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଭୂକମ୍ପ ଘଟିପାରେ। ହିମାଳୟର Main Himalayan Thrust ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉତ୍ତର ଭାରତର ଭୂକମ୍ପ ବିପଦ ବୁଝିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଗଙ୍ଗା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ତଳେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିଛି ଗଠନ

ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗଙ୍ଗା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ତଳେ ଥିବା କେତେକ ପୁରୁଣା ଭୂଗର୍ଭୀୟ ସଂରଚନା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଦିଲ୍ଲୀ-ହରିଦ୍ୱାର, ଫୈଜାବାଦ ଏବଂ ମୁଙ୍ଗେର-ସହରସା ଭଳି ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂଗର୍ଭରେ ରହିଛି ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାପ ବିତରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଦିଲ୍ଲୀ ପାଇଁ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା?

ହିମାଳୟରେ ଘଟୁଥିବା ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପର ପ୍ରଭାବ ଦିଲ୍ଲୀ-NCR ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରେ। ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ Department of Science & Technology ମଧ୍ୟ ହିମାଳୟର ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ଦିଲ୍ଲୀ-NCR ଉପରେ ପଡ଼ିପାରିବା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। ୧୯୦୫ର Kangra, ୧୯୩୪ର Bihar-Nepal ଓ ୧୯୫୦ର Assam ଭଳି ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପର ପ୍ରଭାବ ହିମାଳୟ ଆର୍କରେ ବ୍ୟାପକ ଥିଲା।

ଏହା ସହିତ, ଅକ୍ଟୋବର ୬ ରାତିରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଚମୋଲିରେ ୪.୯ ମ୍ୟାଗ୍ନିଚ୍ୟୁଡ୍‌ର ଭୂକମ୍ପ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର କମ୍ପନ ଦିଲ୍ଲୀ-NCRରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା। National Center for Seismology ଅନୁସାରେ ଭୂକମ୍ପର ଗଭୀରତା ୧୩ କିମି ଥିଲା।

ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପର ତାରିଖ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ

ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଭୂକମ୍ପ ବିପଦ ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ, ସମୟ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଗତିକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତର ଭୂକମ୍ପ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଭାବେ ନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।

ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ଅଧ୍ୟୟନର ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ହେଉଛି—ଭୂଗର୍ଭରେ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଗତି, fault structure ଓ ଚାପ ସଞ୍ଚୟକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ଭୂକମ୍ପ ବିପଦ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ, ଭବନ ନିର୍ମାଣ ମାନଦଣ୍ଡ ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା।