ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ରଣନୈତିକ ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କ ମଜବୁତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବୈଦେଶିକ ନୀତିକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଇଛି। ଋଷଠାରୁ ତେଲ କିଣୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ ଅତିରିକ୍ତ ଟାରିଫ୍ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ‘Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026’କୁ ଏବେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନକରିବାକୁ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଫଳରେ ଭାରତ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିପାରୁଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ଆର୍ଥିକ ଚାପ କିଛିଟା ଟଳିଛି। ଋଷଠାରୁ ଭାରତ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଅଶୋଧିତ ତେଲ କ୍ରୟ କରୁଥିବାରୁ ଏଭଳି ଟାରିଫ୍ ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥିଲା।

ତେବେ ଟାରିଫ୍ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ-ଆମେରିକା ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ମତଭେଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ। ବିଶେଷକରି୩ଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗଦୁଇ ଦେଶର ଆଲୋଚନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଛି।

୧. ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଟାରିଫ୍ ନୀତି

ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନର ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଟାରିଫ୍ ନୀତିରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିଥିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାହା ବଦଳିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହୁଥିବାରୁ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ରପ୍ତାନିକାରୀ ଓ ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଯୋଜନା କରିବା ଜଟିଳ ହେଉଛି।

ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ନେଇ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଟାରିଫ୍ ଓ ବଜାର ପ୍ରବେଶ ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତଭେଦ ରହିଛି।

୨. ଋଷଠାରୁ ତେଲ କିଣିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ

ଋଷ-ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଋଷ ଉପରେ ଆମେରିକା ସମେତ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ କଟକଣା ଲଗାଇଥିବା ବେଳେ ଭାରତ ନିଜର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ଋଷଠାରୁ ତେଲ କ୍ରୟ ଜାରି ରଖିଛି।

ଭାରତର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଦେଶର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ତେଲ କ୍ରୟ ସମ୍ପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ। ଅନ୍ୟପଟେ ଋଷଠାରୁ ତେଲ କିଣୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଟାରିଫ୍ କିମ୍ବା କଟକଣା ଲଗାଇବାର ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦୁଇ ଦେଶର ମତଭେଦକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।

ଭାରତ ଏହାକୁ ନିଜର‘ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା’ସହ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖୁଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶର ଚାପରେ ନିଜର ବୈଦେଶିକ ନୀତି, ବାଣିଜ୍ୟିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଶକ୍ତି କ୍ରୟ ନୀତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଭାରତ ଚାହୁଁନାହିଁ।

୩. ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ

ଭାରତ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଆମେରିକାର ପାକିସ୍ତାନ ସହ ବଢ଼ୁଥିବା ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆମେରିକୀୟ ବୟାନ।

୨୦୨୫ ମେ’ରେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଯୁଦ୍ଧବିରତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆମେରିକାର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କିତ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ବୟାନ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅସହଜତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଟ୍ରମ୍ପ ଅନେକଥର ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ବିବାଦରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାର କଥା କହିଥିବା ବେଳେ ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଛି।

ଭାରତ କହିଆସିଛି ଯେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଯେକୌଣସି ସାମରିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉଭୟ ଦେଶର ସାମରିକ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏଥିରେ ତୃତୀୟ ପକ୍ଷର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାକୁ ଭାରତ ସ୍ୱୀକାର କରେ ନାହିଁ।

ଭାରତର ‘ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା’ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ

ଋଷଠାରୁ ତେଲ କ୍ରୟ, ଆମେରିକାର ଟାରିଫ୍ ନୀତି ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆମେରିକୀୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ—ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ନିଜର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଉଛି।

ଭାରତ ନିଜର ବୈଦେଶିକ ନୀତିରେ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ତେଣୁ ଆମେରିକା ସହ ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ଜାରି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଭୌଗୋଳିକ-ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତଭେଦ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇରହିଛି।

ଟାରିଫ୍ ସମ୍ପର୍କିତ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ତୁରନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ ଚାପକୁ ଟାଳିଛି। କିନ୍ତୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆମେରିକା ବାଣିଜ୍ୟିକ ଆଲୋଚନାରେ ଆର୍ଥିକ ଚାପକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବ ଏବଂ ଭାରତ ନିଜର ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାକୁ କିପରି ବଜାୟ ରଖିବ—ତାହା ଉପରେ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କର ଆଗାମୀ ଦିଗ ନିର୍ଭର କରିବ।