ଭାରତର ସହରୀ ଅର୍ଥନୀତିର ଚିତ୍ର ଦ୍ରୁତ ବଦଳୁଛି। ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ମୁମ୍ବାଇ ଭଳି ମେଟ୍ରୋ ସହର ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନେଉଥିବା ବେଳେ ଆଗାମୀ ବିକାଶର ନୂଆ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଅନେକ ଛୋଟ ଓ ମଧ୍ୟମ ସହର ଉଭା ହେଉଛନ୍ତି।
PRICE (People Research on India’s Consumer Economy) ଓ Tata Sonsର ୨୦୨୬ର ଯୁଗ୍ମ ରିପୋର୍ଟ **‘The Many Urban Indias’**ରେ ଭାରତର ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ୪ଟି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି—Big Six, Boomtowns, Breakout Cities ଓ Frontier Cities। ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ଭାରତର ସହରୀ ଉପଭୋକ୍ତା ଅର୍ଥନୀତିର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଦେଖାଉଛି।
ଦିଲ୍ଲୀ, ମୁମ୍ବାଇ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ, କୋଲକାତା ଓ ଚେନ୍ନାଇକୁ Big Sixରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଏହି ୬ଟି ସହରରେ ଦେଶର ମାତ୍ର୭.୬% ଜନସଂଖ୍ୟାରହୁଥିବା ବେଳେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର୧୮.୧% ଜାତୀୟ ଆୟ ଓ ୩୦.୩% ଜାତୀୟ ସଞ୍ଚୟସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟରେ ଥିବା ୧୦୦ଟି ସହରର ମୋଟ ଉପଭୋଗର ପ୍ରାୟ୪୬%ଏହି ୬ଟି ସହରରୁ ଆସୁଛି।
ଏଠାରେ ଏକ ହାରାହାରି ପରିବାରର ବାର୍ଷିକ ଆୟ ପ୍ରାୟ୨୩.୨ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, ଖର୍ଚ୍ଚ ୧୩.୫ ଲକ୍ଷ ଓ ସଞ୍ଚୟ ପ୍ରାୟ ୯.୭ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
Big Six ମଧ୍ୟରେବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ପ୍ରାୟ୨୮.୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। ପରିବାର ପିଛା ବାର୍ଷିକ ସଞ୍ଚୟ ପ୍ରାୟ ୧୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
ଦିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରାୟ୭୫ ଲକ୍ଷ ପରିବାରଓ ୩.୫୬ କୋଟି ଜନସଂଖ୍ୟା ରହିଛି। ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ପ୍ରାୟ ୨୫.୯ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଓ ବାର୍ଷିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୧୪.୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
ଦିଲ୍ଲୀ-NCRର ସହରୀ ଉପଭୋକ୍ତା ବଜାରର ଆକାର ପ୍ରାୟ୧୨୬ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରବୋଲି ରିପୋର୍ଟ ଆକଳନ କରିଛି। ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଠାକାର ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷକୁ ୩୩ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ବେଳେ ଡେୟରି ଉତ୍ପାଦରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୧୦ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାର।
ଚେନ୍ନାଇର ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ପ୍ରାୟ୧୮.୯ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, ଯେତେବେଳେ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୧୨.୭ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। Big Six ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେconsumption-to-income ratio ୬୭%, ଯାହା ସର୍ବାଧିକ।
ଚେନ୍ନାଇର ହାରାହାରି ପରିବାର ଋଣ ପ୍ରାୟ ୫.୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। ଅନ୍ୟପଟେ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ହାରାହାରି ପରିବାର ଋଣ ପ୍ରାୟ ୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ୧୯ଟି Boomtownsରହିଛି। ପୁଣେ, ଅହମଦାବାଦ, ସୁରତ, ଲକ୍ଷ୍ନୌ, କୋଏମ୍ବାଟୁର, ଜୟପୁର, ଇନ୍ଦୋର ଓ ବଡୋଦରା ଭଳି ସହର ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଛି। ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାୟ ୨୫% ପରିବାର ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବର୍ଗରେ ଥିବା ବେଳେ ଏବେ ଏହା **ପ୍ରାୟ ୫୧%**ରେ ପହଞ୍ଚିଛି।
Boomtowns ଦେଶର୫.୧% ଜନସଂଖ୍ୟା, ୮.୫% ଜାତୀୟ ଆୟ, ୮.୩% ଉପଭୋଗ ଓ ୯.୧% ପରିବାର ସଞ୍ଚୟର ଅଂଶୀଦାର।
ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି,ଥିରୁବନନ୍ତପୁରମ୍, ବଡୋଦରା ଓ ସୁରତରେ ପରିବାର ପିଛା ଖର୍ଚ୍ଚ Big Sixର କିଛି ସହରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ୨୫ଟି Breakout Citiesରହିଛି। ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ୪.୬ କୋଟି ଲୋକବସବାସ କରନ୍ତି।
ତିରୁପ୍ପୁର, ଲୁଧିଆନା, ରାଜକୋଟ, ମଦୁରାଇ, ଛତ୍ରପତି ସମ୍ଭାଜୀନଗର, ବାରାଣସୀ ଓ ମୋରାଦାବାଦ ଭଳି ସହର ଏଥିରେ ସାମିଲ। କେତେକ ସହର ଟେକ୍ସଟାଇଲ୍, ଅଟୋ କମ୍ପୋନେଣ୍ଟ୍, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଶିକ୍ଷା, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ସ୍ପୋର୍ଟ୍ସ ଇକ୍ୟୁପମେଣ୍ଟ ମାନୁଫାକ୍ଚରିଂ ପାଇଁ ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି।
ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଯୁବ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ। ପ୍ରାୟ୬୭% ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ବୟସର। ଏହା ରୋଜଗାର ଓ ଉପଭୋଗ—ଦୁଇ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ବଡ଼ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ୬୮% ପରିବାରରେ ପିଲାଥିବାରୁ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସୁଲଭ ଘରର ଚାହିଦା ବଢ଼ୁଛି।
ତେବେ Breakout Cities ମଧ୍ୟରେ ଆୟରେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଅମୃତସରର ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ୧୯ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, ତିରୁପ୍ପୁରର ୧୭.୬ ଲକ୍ଷ ଓ ଛତ୍ରପତି ସମ୍ଭାଜୀନଗରର ୧୫.୭ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। ଅନ୍ୟପଟେ ମୋରାଦାବାଦରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ୭.୯ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ରହିଛିFrontier Cities। ରିପୋର୍ଟର ୫୧ରୁ ୧୦୦ ନମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ୫୦ଟି ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ସହର ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ୧ କୋଟି ପରିବାରରହୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ପ୍ରାୟ୧୨ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, ବାର୍ଷିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୯ ଲକ୍ଷ ଓ ସଞ୍ଚୟ ୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରୁ କମ୍।
କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି।ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ର ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ପ୍ରାୟ୨୮.୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, ଯାହା ଦେଶର ଉଚ୍ଚ ଆୟକାରୀ ସହରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ ଅମରାବତୀର ହାରାହାରି ପରିବାର ଆୟ ୬.୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା, କୁର୍ନୁଲର ୭ ଲକ୍ଷ ଓ କଲବୁର୍ଗିର ୭.୨ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା।
ଏହି ୪ଟି ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖାଉଛି ଯେ ଭାରତର ସହରୀ ଅର୍ଥନୀତିକୁ କେବଳ ମେଟ୍ରୋ ସହର ଆଧାରରେ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ।
Big Sixଆୟ, ସଞ୍ଚୟ ଓ ଉପଭୋଗରେ ଆଗରେ ଥିବା ବେଳେBoomtownsନୂଆ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବଜାର ଗଢ଼ୁଛନ୍ତି।Breakout Citiesମାନୁଫାକ୍ଚରିଂ, ସେବା, ଶିକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟ ବିଶେଷ କ୍ଷେତ୍ର ଆଧାରରେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। ଆଉFrontier Citiesଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂଆ ସେତୁ ଭାବେ ଉଭା ହେଉଛନ୍ତି।
ଅର୍ଥାତ୍, ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସହରୀ ବିକାଶ କେବଳ ଦିଲ୍ଲୀ-ମୁମ୍ବାଇର କାହାଣୀ ନୁହେଁ; ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ ଏହାର ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖାଯାଉଛି।
ଥିରୁବନନ୍ତପୁରମ୍: କେରଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିଣାକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବ...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: JEE Main 2027 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରୁଥିବ...
କୋଲକାତା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ: କଂଗ୍ରେସ ନେତ୍ରୀ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍...
ଲିଙ୍କନ୍‌: ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷ ଆଗାମୀ ଟେଷ୍ଟ ସିରି...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ICSE ଓ ISC ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ୨୦୨୭କୁ ଅପେକ୍ଷା...
ଚେନ୍ନାଇ: ତାମିଲନାଡୁରେ ବଡ଼ ଧରଣର ସାଇବର ଠକେଇ ସାମ୍ନାକୁ...
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ପ୍ରିମିୟର ଲିଗ୍ (IPL) ୨୦୨୭ ପୂର୍ବ...
ବ୍ରହ୍ମପୁର: ଦୀର୍ଘ ୨୩ ଦିନର ଅପେକ୍ଷା ପରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା...
