୮୦୦ ବର୍ଷ ତଳର ରହସ୍ୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିତ୍

କିର୍ଗିଜସ୍ତାନ: ପାଣି ତଳେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଲୁଚି ରହିଥିବା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସହରର ଇତିହାସ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗବେଷକମାନେ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟ ଏସିଆର କିର୍ଗିଜସ୍ତାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଇସିକ୍-କୁଲ୍ର ତଳେ ଏହି ସହରର ଅବଶେଷ ରହିଛି। ପ୍ରାୟ ୮୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହି ସହର ପାଣି ତଳେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି।

ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରାଚୀନ ସିଲ୍କ ରୁଟ୍ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣିଜ୍ୟିକ ମାର୍ଗ ନିକଟରେ ଥିଲା। ଏହି ରାସ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ଚୀନ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଦେଇ ୟୁରୋପ ଓ ଭୂମଧ୍ୟସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସାୟ ହେଉଥିଲା। ତେଣୁ ଏହି ସହରର ଅବଶେଷ ମିଳିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନ ବାଣିଜ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ମିଳିପାରେ। 

କେଉଁଠି ରହିଛି ଏହି ବୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ସହର?

ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସହରର ଅବଶେଷ କିର୍ଗିଜସ୍ତାନର ଇସିକ୍-କୁଲ୍ ହ୍ରଦ ତଳେ, ଟୋରୁ-ଆୟଗିର୍ ଅଞ୍ଚଳ ନିକଟରେ ରହିଛି। ଏହି ହ୍ରଦ ଦେଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରାକୃତିକ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥଳ। ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଯାତାୟାତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ର ଥିଲା।

ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଅବଶେଷ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ଗବେଷକମାନେ ଅଧିକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ପାଣି ତଳେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛନ୍ତି। ୨୦୨୪ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଗବେଷଣା ପ୍ରକଳ୍ପରେ ରୁଷିଆ ଓ କିର୍ଗିଜସ୍ତାନର ଗବେଷକମାନେ ସାମିଲ ହୋଇଛନ୍ତି। ୨୦୨୬ରେ ହୋଇଥିବା ଅଭିଯାନରେ ପାଣି ତଳେ ଥିବା ନିର୍ମାଣ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅଧିକ ନିକଟରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଉଛି। 

ପାଣି ତଳୁ ମିଳିଲା ପ୍ରାଚୀନ ସାମଗ୍ରୀ

ଗବେଷକମାନେ ଏହି ଡୁବିଯାଇଥିବା ସହରରୁ ମାଟିପାତ୍ର, ପଶୁଙ୍କ ହାଡ଼, ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାରର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଣା ନିର୍ମାଣର ଅବଶେଷ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ସେତେବେଳର ଲୋକମାନେ କିପରି ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସହରର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ କିପରି ଥିଲା, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇପାରେ।

ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଶୁଙ୍କ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାରର ପାତ୍ର ବିଶେଷ ଭାବେ ଗବେଷକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛି। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ କେବଳ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କିତ ଜିନିଷ ନୁହେଁ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଛୋଟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଇତିହାସ ବୁଝିବାରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି, ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଓ ମାଟିର ଗଠନ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଗବେଷକମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକର ସମୟ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। 

ସିଲ୍କ ରୁଟ୍ର ବାଣିଜ୍ୟିକ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା କି?

ସିଲ୍କ ରୁଟ୍ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ରାସ୍ତା ନୁହେଁ; ଏହା ଥିଲା ବିଭିନ୍ନ ଭୂମି ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ନେଟୱର୍କ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ରେଶମ, ମସଲା, ଧାତୁ, ମାଟିପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବସାୟ ହେବା ସହିତ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା।

ଇସିକ୍-କୁଲ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଏହି ବାଣିଜ୍ୟିକ ନେଟୱର୍କର ଏକ ଅଂଶ ଥିବାରୁ, ପାଣି ତଳେ ମିଳିଥିବା ସହରର ଅବଶେଷ ସେହି ସମୟର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

ତଥାପି, ଏହି ସହରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୂମିକା, ଏହା କେଉଁ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସହର ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ କିପରି ଥିଲା, ସେସବୁ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ଆହୁରି ପ୍ରମାଣ ଓ ଗବେଷଣା ଆବଶ୍ୟକ। 

କିପରି ପାଣି ତଳେ ବୁଡ଼ିଗଲା ସହର?

ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସହର ପାଣି ତଳେ କିପରି ଚାଲିଗଲା, ତାହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗବେଷଣାର ବିଷୟ। ଗବେଷକମାନେ ଭୂକମ୍ପ, ଭୂସ୍ଖଳନ କିମ୍ବା ଭୂଗର୍ଭୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ହ୍ରଦର ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ିଥିବା ସମ୍ଭାବନାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଛନ୍ତି।

ଏକ ସମ୍ଭାବନା ହେଉଛି, ଭୂକମ୍ପ କିମ୍ବା ଭୂସ୍ଖଳନ ଯୋଗୁଁ ପାଣିର ପ୍ରବାହ ଅବରୋଧ ହୋଇଥାଇପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ହ୍ରଦର ଜଳସ୍ତର ବଦଳି ସହରର କିଛି ଅଂଶ ପାଣି ତଳେ ଚାଲିଯାଇଥାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଗବେଷଣାଧୀନ ଅନୁମାନ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କାରଣ ନୁହେଁ।

ଏହାର ସତ୍ୟତା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗବେଷକମାନେ ହ୍ରଦର ତଳଭାଗ, ପୁରୁଣା ନିର୍ମାଣର ସ୍ଥିତି, ମାଟିର ସ୍ତର ଓ ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀର ବୟସ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପରୀକ୍ଷାର ଫଳାଫଳ ସହରଟି କେବେ ଓ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପାଣି ତଳେ ଗଲା, ସେଥିପାଇଁ ଅଧିକ ପ୍ରମାଣ ଯୋଗାଇପାରେ। 

ଆଗାମୀ ଗବେଷଣାରୁ କ’ଣ ଜଣାପଡ଼ିପାରେ?

ପାଣି ତଳେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥଳର ଅନୁସନ୍ଧାନ ସାଧାରଣ ଖନନଠାରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ। ପାଣିରେ ଦୃଶ୍ୟମାନତା କମ୍ ଥିବା, ଥଣ୍ଡା ଜଳ, ଗଭୀରତା ଓ ସାମଗ୍ରୀକୁ କ୍ଷତି ନକରି ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଭଳି ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ରହିଛି।

ଗବେଷକମାନେ ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରୀକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକର ତାରିଖ, ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଆଗାମୀ ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ସହରର ଆକାର, ସେଠାରେ ଲୋକଙ୍କ ବସବାସ, ବାଣିଜ୍ୟିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ସହର ଧ୍ୱଂସ ହେବାର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ମିଳିପାରେ।

ଉପସଂହାର

କିର୍ଗିଜସ୍ତାନର ଇସିକ୍-କୁଲ୍ ହ୍ରଦ ତଳେ ଥିବା ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସହର ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ଇତିହାସ ଓ ସିଲ୍କ ରୁଟ୍ର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜଗତକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥଳ ହୋଇପାରେ। ପାଣି ତଳୁ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାମଗ୍ରୀ ଏହି ସହରର ଅତୀତ ବିଷୟରେ ନୂଆ ସୂଚନା ଦେଇପାରେ। ତେବେ ସହରଟି କିପରି ବୁଡ଼ିଲା ଓ ଏହାର ଇତିହାସ କ’ଣ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ଆଗାମୀ ଗବେଷଣାର ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।