ଭୋଟ ଦେବା ଓ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି Supreme Court of India। ଜଷ୍ଟିସ ବିଭି ନାଗରଥ୍ନା ଓ ଜଷ୍ଟିସ ଆର ମହାଦେବନଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଦୁଇଟି ଅଧିକାର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ।

 ଭୋଟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାରେ ତଫାତ

କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭୋଟ ଦେବା ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ଏକ ଅଲଗା ଅଧିକାର। ଏହାକୁ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଯୋଗ୍ୟତା, ଅଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ।

କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି:“ଭୋଟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ଅଧିକାର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ନୁହେଁ, ଏହା ସ୍ଥାପିତ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର।”

 ମାମଲାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି ରାୟ ରାଜସ୍ଥାନର ଜିଲ୍ଲା ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦକ ସହକାରୀ ସଂଘ ନିର୍ବାଚନ ସମ୍ପର୍କିତ ବିବାଦରେ ଆସିଛି। ଏହି ସଂଘଗୁଡ଼ିକ Rajasthan Co-operative Societies Act 2001 ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ।

ଏଥିରେ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ କିଛି ଯୋଗ୍ୟତା ନିୟମ ରହିଥିଲା, ଯେପରିକି:

• ଦୁଗ୍ଧ ଯୋଗାଣ
• ସଂଘର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା
• ଅଡିଟ୍ ନିୟମ ପାଳନ

 ହାଇକୋର୍ଟ ରାୟକୁ ଖାରଜ

ପୂର୍ବରୁ ରାଜସ୍ଥାନ ହାଇକୋର୍ଟ ଏହି ନିୟମକୁ ଖାରଜ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହାକୁ ବୈଧ ମନିଛନ୍ତି ଏବଂ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା କେବଳ ଯୋଗ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ, ସଂବିଧାନବିରୋଧୀ ନୁହେଁ।

 ଆଇନଗତ ଧାଞ୍ଚା

ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଧିକାର Representation of the People Act 1950 ଓ Representation of the People Act 1951 ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏହି ଆଇନଗୁଡ଼ିକରେ ମତଦାତା ଯୋଗ୍ୟତା, ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଅଯୋଗ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

 ରାୟର ପ୍ରଭାବ

ଏହି ରାୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ ସରକାର ଓ ଆଇନ ନିର୍ମାତାମାନେ ଭୋଟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାରେ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ନିୟମ ଲାଗୁ କରିପାରିବେ, ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାନତା ଓ ନ୍ୟାୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଉଲଂଘନ କରୁନାହିଁ।

ଏହା ସହ ସହକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଆନ୍ତର୍ନିକ ପ୍ରଶାସନରେ ଆଦାଲତର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ସୀମିତ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି।