ମୁମ୍ବାଇ: ବ୍ୟାଙ୍କ ଶେୟାର କିଣିବା ସମ୍ପର୍କିତ ନିୟମରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI)। ଯୋଗ୍ୟ ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡ୍, ବୀମା କମ୍ପାନୀ ଓ ପେନ୍‌ସନ୍ ଫଣ୍ଡ୍‌କୁ ଏବେ ସମାନ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ବଡ଼ ଅଂଶଧାରିତା କିଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ନୂଆ RBI ଅନୁମତି ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, କୌଣସି ନିବେଶକଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଅଂଶଧାରିତା ୫% କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ଏହାକୁ ‘major shareholding’ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା ଏବଂ RBIର ପୂର୍ବ ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଅଂଶଧାରିତା ପୁଣି ୫%ରୁ ତଳକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ନିବେଶକ ପୁଣି ୫% ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଅନୁମତି ନେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।

🔹 ଏବେ କ’ଣ ବଦଳିଲା?

RBIର ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ, ଯୋଗ୍ୟ ନିବେଶକମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧିଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଏକକାଳୀନ ଅନୁମୋଦନ ନେଇପାରିବେ। ଏହି ଅନୁମୋଦନ ଅଧୀନରେ ବ୍ୟାଙ୍କର paid-up share capital କିମ୍ବା voting rightsର ସମୁଦାୟ ୧୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଂଶଧାରିତା ହାସଲ କରିପାରିବେ। ତେବେ ପ୍ରଥମ ଥର ୫% କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ major shareholding ହାସଲ କରିବା ପୂର୍ବରୁ RBIର ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ ରହିବ।

🔹 କେଉଁମାନେ ଏହି ସୁବିଧା ପାଇବେ?

ଏହି ଏକକାଳୀନ ଅନୁମୋଦନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯୋଗ୍ୟ ନିବେଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି:

• SEBIରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ Mutual Funds
• IRDAIରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ Insurance Companies
• PFRDAରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ Pension Funds

ଏହି ନିବେଶକମାନେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କର promoter group କିମ୍ବା bank groupର ଅଂଶ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଅନୁମୋଦନ RBI ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟାମକୀୟ ନିୟମ ଅଧୀନରେ ରହିବ।

🔹 RBIର ନଜରଦାରି ଜାରି ରହିବ

ନିୟମ କୋହଳ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ RBIର ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହଟାଯାଇନାହିଁ। ଏକକାଳୀନ ଅନୁମୋଦନ ପାଇଥିବା ନିବେଶକଙ୍କ ଅଂଶଧାରିତା ୫%ରୁ ତଳକୁ କିମ୍ବା ୫%ରୁ ଉପରକୁ ଗଲେ, ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ RBI ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ୩ କାର୍ଯ୍ୟଦିବସ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।

RBI ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଏକକାଳୀନ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ। ଅନୁମୋଦନର ସର୍ତ୍ତ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେଲେ କିମ୍ବା ନିବେଶକ ବା ସେଥିସହ ଜଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ‘fit and proper’ ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ ନକଲେ ଏପରି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ।

🔹 Portfolio Manager ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ

RBI portfolio manager ମାଧ୍ୟମରେ ହେଉଥିବା ଶେୟାର ଅଧିଗ୍ରହଣ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଇଛି। ଯଦି ଗ୍ରାହକ ନିଜେ ଶେୟାରର registered owner ହୁଅନ୍ତି, portfolio manager କେବଳ non-binding investment କିମ୍ବା divestment ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ voting ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ client mandate ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ଅଧିଗ୍ରହଣକୁ portfolio managerଙ୍କ indirect acquisition ଭାବେ ଗଣାଯିବ ନାହିଁ।

ନୂଆ RBI (Commercial Banks – Acquisition and Holding of Shares or Voting Rights) Amendment Directions, 2026 ଅକ୍ଟୋବର ୧ରୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଛି।