ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ସେବା ମନୋଭାବ ଥିଲେ ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିହୁଏ। ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜେଶ ଶର୍ମା। ଦିଲ୍ଲୀର ଯମୁନା ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବ୍ରିଜ୍ ତଳେ ସେ ଦୀର୍ଘ ୨୦ ବର୍ଷ ଧରି ଗରିବ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନଗ୍ରସର ପରିବାରର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି।

ଏହି ସ୍କୁଲ୍‌ର ନାହିଁ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ, ନାହିଁ କାନ୍ଥ କିମ୍ବା ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଉପକରଣ। ଭୂମି ହେଉଛି ପିଲାଙ୍କ ବସିବା ସ୍ଥାନ, ବ୍ରିଜ୍ ହେଉଛି ଛାତ ଏବଂ କାନ୍ଥ ବଦଳରେ ବ୍ରିଜ୍‌ର କିଛି ଅଂଶ ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଉପରେ ଟ୍ରେନ୍ ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ପିଲାମାନେ ଗଣିତ, ଇଂରାଜୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ପଢ଼ୁଛନ୍ତି।

ମାତ୍ର ଦୁଇ ଜଣ ପିଲାଙ୍କୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ

୨୦୦୬ ମସିହାରେ ରାଜେଶ ଶକରପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଜେନେରାଲ୍ ଷ୍ଟୋର୍ ଚଳାଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଯମୁନା ବ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ ନିର୍ମାଣ କାମ ଚାଲିଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ସେ କିଛି ଗରିବ ପରିବାରର ପିଲାଙ୍କୁ କାମ କରୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ।

ସେମାନେ ସ୍କୁଲ୍‌କୁ କାହିଁକି ଯାଉନାହାନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରିବା ପରେ ଜଣେ ପିଲା ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରାଇଥିଲା। ପିଲାମାନଙ୍କୁ କେହି ପଢ଼ାଇବାକୁ ରାଜି ହେଲେ ସେମାନେ ସ୍କୁଲ୍‌କୁ ପଠାଇବେ ବୋଲି ବାପା ଜଣକ କହିଥିଲେ।

ଏହାପରେ ରାଜେଶ କୌଣସି ଶୁଳ୍କ ନନେଇ ପଢ଼ାଇବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ଗଛ ତଳେ ଥିବା ଜାଗା ସଫା କରି ମାଟି ପକାଇ ସେ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଜଣ ପିଲାଙ୍କୁ ନେଇ ପାଠପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ଦୁଇରୁ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧୪୦ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୭୦ ଜଣଙ୍କୁ ଔପଚାରିକ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ନାମ ଲେଖାଇବାରେ ସେ ସହାୟତା କରିଥିଲେ। ୨୦୦୯ରେ ବନ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବା ପରେ ସେ ଏକ ଫ୍ଲାଏଓଭର ତଳେ ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଥିଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନ ହିଁ ପରେ ପିଲାଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ପାଲଟିଥିଲା।

ଅଭାବ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନ

ଏଠାରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଅନେକ ପିଲାଙ୍କ ପରିବାର ଛୋଟ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ଦିନେ ଘର ଭିତରକୁ ପାଣି ପଶିଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କ ବାପାମାଆ ଶ୍ରମିକ, ଗାଡ଼ି ସଫା କର୍ମଚାରୀ, ମେଟ୍ରୋ ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଘରୋଇ ସହାୟକ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି।

ତଥାପି ପିଲାମାନଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଛୋଟ ନୁହେଁ। କେହି ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ସୈନିକ, ଶିକ୍ଷକ, ଡାକ୍ତର କିମ୍ବା ଇଞ୍ଜିନିୟର ହେବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି।

ରାଜେଶ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାର ସାମ୍ନା କରିଛନ୍ତି। ଆଲିଗଡ଼ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ BSc ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ପରେ ଯାତାୟାତ ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଦେଇଥିଲା—ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧା ଯୋଗୁଁ କୌଣସି ଗରିବ ପିଲାର ପାଠପଢ଼ା ବନ୍ଦ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ବିନା ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ, ସହାୟତାରେ ଚାଲୁଛି ସ୍କୁଲ୍

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଶିକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ରାଜେଶଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ବିନା ଦରମାରେ ସମୟ ଦେଇ ପିଲାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଉଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍କୁଲ୍‌କୁ ନଗଦ ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ବହି, ଖାତା, ବ୍ୟାଗ୍, ୟୁନିଫର୍ମ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରାଯାଇପାରେ।

ଏଠାରେ ପଢ଼ିଥିବା କିଛି ପିଲା ପରେ ଡାକ୍ତର ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟର ହୋଇଛନ୍ତି। ଅମୃତା ନାମକ ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ଛାତ୍ରୀ ପ୍ରାୟ ୧୬ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ BPSC ପରୀକ୍ଷାରେ ସଫଳ ହେବା ପରେ ବିହାରର ଏକ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭାବେ କାମ କରୁଛନ୍ତି।

ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦିନେ ଏହି ସ୍କୁଲ୍‌ରୁ ପଢ଼ି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଏହିଭଳି ଗଢ଼ିପାରିବେ ବୋଲି ସେ କେବେ ଭାବିନଥିଲେ।

‘ମୋର ସମୟ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିବେଶ’

ଏହି ପ୍ରୟାସକୁ ୨୦ ବର୍ଷ ଧରି ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ରାଜେଶଙ୍କୁ ବହୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି। ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମୟ ଦେଇଥିଲେ ସେ ଅଧିକ ଆୟ କରିପାରିଥାନ୍ତେ ବୋଲି ସେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏହି କାମରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିବେଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ସମୟ।

ତେବେ ସେ ଏହାକୁ ସମୟର ଅପଚୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ। ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିଜ ସମୟ ଦେବା ଏକ ନିବେଶ, ଯାହାର ଫଳ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି ବୋଲି ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି।

ଦୁଇ ଜଣ ପିଲାଙ୍କୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ପାଠଶାଳା ଆଜି ଅନେକ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶାର ସ୍ଥାନ ପାଲଟିଛି। ଯମୁନା ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ସହର ବଦଳିଛି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରିଜ୍ ତଳେ ପାଠପଢ଼ା ଜାରି ରହିଛି। ଏହି ପାଠଶାଳା କେବଳ ଶିକ୍ଷା ଦେଉନାହିଁ, ବରଂ ଅଭାବ ମଧ୍ୟରେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ଓ ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।