ରାଜସ୍ଥାନରେ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଭୋଟରଙ୍କୁ ନେଇ ବିବାଦ! ଗୋଟିଏ ତାଲିକାରେ ନାଁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଟିରେ ରହିଛି; ଉଠିଲା ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ

ଜୟପୁର: ରାଜସ୍ଥାନରେ ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ବିବାଦ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ବିଶେଷ ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ (Special Intensive Revision ବା SIR) ପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ଓ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ତାଲିକା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଭୋଟରଙ୍କ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି। ଗୋଟିଏ ତାଲିକାରେ ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ, ସେହି ନାମ ଅନ୍ୟ ତାଲିକାରେ ରହିଥିବାରୁ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସଠିକତା ଓ ପ୍ରାମାଣିକତାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି।

ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ତଥା ମଜଦୁର କିସାନ ଶକ୍ତି ସଂଗଠନର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନିଖିଲ ଡେ ଏହି ବ୍ୟବଧାନକୁ ନେଇ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ ରାଜସ୍ଥାନ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବାରୁ ପୁରୁଣା ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ଆଧାର କରାଯାଇଛି। ଏହି ଘଟଣା ଏବେ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସମନ୍ୱୟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ଦୁଇଟି ତାଲିକାରେ ଏତେ ବଡ଼ ବ୍ୟବଧାନ କାହିଁକି?

ରାଜସ୍ଥାନରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ SIR ଭୋଟର ତାଲିକା ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୫.୧୫ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ରାଜସ୍ଥାନ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (SEC) ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ତାଲିକାରେ ପ୍ରାୟ ୫.୪୫ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ରହିଛି।

ଏହି ଦୁଇଟି ତାଲିକାରେ ଥିବା ମୋଟ ନାମକୁ ତୁଳନା କଲେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ତଥ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ସମାନ ୧୯୯ଟି ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀକୁ ଆଧାର କରି ହୋଇଥିବା ତୁଳନାରୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।

ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଜରୁରୀ ଯେ, ୩୦ ଲକ୍ଷ ଭୋଟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଖୋଜ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଏହି ତଥ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରୁନାହିଁ। ବରଂ ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସମୟର ତଥ୍ୟ ରହିଥିବାରୁ ଏଭଳି ବ୍ୟବଧାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। 

SIR ପରେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା?

ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ରାଜସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୫.୪୭ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଥିବାବେଳେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ୫.୧୫ କୋଟିକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା।

SIR ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ୪୪.୨୮ ଲକ୍ଷ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ ୧୨.୯୧ ଲକ୍ଷ ନୂଆ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହା ପରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ମୋଟ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା କମିଥିଲା।

ଅନ୍ୟପଟେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏହି ନୂଆ SIR ତାଲିକାକୁ ଗ୍ରହଣ ନକରି ପୁରୁଣା ଭୋଟର ତାଲିକା ଆଧାରରେ କାମ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଉଭୟ ତାଲିକାରେ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଛି। 

ପୁରୁଣା ତାଲିକା କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛି ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ?

ଏହି ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସ୍ଥାନ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିଛି। କମିଶନର ସଚିବ ରାଜେଶ ବର୍ମା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହେବାର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଜାନୁଆରୀ ୧, ୨୦୨୫ରେ ଅପଡେଟ୍ ହୋଇଥିବା ପୂର୍ବ SIR ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ଆଧାର କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାର୍ଷିକ Special Summary Revision ମାଧ୍ୟମରେ ଅପଡେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ଆଧାର କରି ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ କରାଇଥାଏ। ଏଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବାରୁ ପୁରୁଣା ତାଲିକାକୁ ରଖାଯାଇଛି।

ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ନବୀନ ମହାଜନ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ପୁରୁଣା ତାଲିକା ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ରାଜସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ SIR ତାଲିକାକୁ ନେଇ କୌଣସି ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ହୋଇନଥିଲା।

୨୬.୬୩ ଲକ୍ଷ ନାମ ଏବେ ବି ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ତାଲିକାରେ!

ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ନିଖିଲ ଡେ ଏହି ଦୁଇଟି ତାଲିକାକୁ ତୁଳନା କରି ଏକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦାବି ଅନୁଯାୟୀ, SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଯେଉଁ ୨୬.୬୩ ଲକ୍ଷ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ୨୦୨୬ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ତାଲିକାରେ ରହିଛି।

ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ତାଲିକାରେ ମୃତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଛି, ତେବେ ସେହି ନାମ ଅନ୍ୟ ତାଲିକାରେ କିପରି ରହିପାରୁଛି? ଦୁଇଟି ତାଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଅସମାନତା ରହିବା ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ବୋଲି ସେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନିଖିଲ ଡେଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଭୋଟର ତାଲିକା ଏକ ନିରନ୍ତର ଅପଡେଟ୍ ହେଉଥିବା ରେକର୍ଡ। ନୂଆ ତାଲିକା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା ତାଲିକାକୁ କାହିଁକି ଅଧିକ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଧରାଗଲା, ତାହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ମିଳିବା ଆବଶ୍ୟକ। 

କାହା ଅଧୀନରେ କେଉଁ ନିର୍ବାଚନ?

ଏହି ବିବାଦକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଭୂମିକା ଜାଣିବା ଜରୁରୀ। ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (ECI) ଲୋକସଭା ଓ ବିଧାନସଭା ଭଳି ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଅନ୍ୟପଟେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (SEC) ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ନିକାୟ ନିର୍ବାଚନର ପରିଚାଳନା କରେ।

ରାଜସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ସଂସ୍ଥା ଭିନ୍ନ ନିର୍ବାଚନୀ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ସଂସ୍ଥାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ଓ ଅନ୍ୟ ସଂସ୍ଥାର ସ୍ଥାନୀୟ ନିର୍ବାଚନ ତାଲିକାରେ ତାରିଖ ଓ ଅପଡେଟ୍‌ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନୂଆ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟରେ ଅସମାନତା ରହିବା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ, ସେନେଇ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି।

ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ଯାଞ୍ଚ ଦାବି

ନିଖିଲ ଡେଙ୍କ ସମେତ ଅଧିକାର କର୍ମୀମାନେ ଏହି ତାଲିକା ଅସମାନତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦାବି କରିଛନ୍ତି। କେଉଁ ତାଲିକାକୁ କେଉଁ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଆଧାର କରାଯାଉଛି, କେଉଁ ତାରିଖରେ ତାହା ଅପଡେଟ୍ ହୋଇଛି ଏବଂ SIRରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ତାଲିକାରେ କାହିଁକି ରହିଛି, ସେସବୁ ତଥ୍ୟ ସାର୍ବଜନୀନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେମାନଙ୍କ ମତ।

ଏହା ସହ ଦୁଇଟି ତାଲିକାକୁ ମେଳ କରି ନିରପେକ୍ଷ ଯାଞ୍ଚ କରାଯିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ। ଏପରି ଯାଞ୍ଚ ହେଲେ ମୃତ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଭୋଟର, ଦୁଇଥର ଥିବା ନାମ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ନୂଆ ଭୋଟରଙ୍କ ସ୍ଥିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବ।

ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିବାଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

ଦୁଇଟି ତାଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ମତଦାନ ଅଧିକାର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି। କେଉଁ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ କେଉଁ ତାଲିକା ବ୍ୟବହାର ହେବ, ତାହା ସମ୍ପୃକ୍ତ ନିର୍ବାଚନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ନିୟମ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ତଥାପି ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଭୁଲ୍‌ବଶତଃ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମତଦାନ ଅଧିକାର ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଅଧିକୃତ ପୋର୍ଟାଲରେ ନିଜ ନାମ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଓ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାବି କିମ୍ବା ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିବା ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ରାଜସ୍ଥାନରେ ଏହି ୩୦ ଲକ୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ କାହିଁକି ରହିଛି, ଦୁଇଟି ତାଲିକାରେ କେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ରହିଛି ଓ ତାହାର ସମାଧାନ କିପରି ହେବ—ଏହା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ନିର୍ବାଚନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଭୋଟରଙ୍କ ଭରସା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇ ରହିବ।