୧୬ ଦିନ ଧରି ଗୁପ୍ତ ରହନ୍ତି ମା’ ଭୈରବୀ

ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ମୂଳାଷ୍ଟମୀଠାରୁ ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୧୬ ଦିନ ଧରି ଚାଲେ। ଏହାକୁଷୋଡ଼ଶ ଉପଚାର ପୂଜାବା ‘ଗୁପ୍ତ ପୂଜା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏହି ଅବଧିରେ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ପୁରୋହିତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁପ୍ତ ରୀତିନୀତିରେ ମା’ଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସାଧାରଣ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କିମ୍ବା ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନର ସୁଯୋଗ ମିଳେ ନାହିଁ। ପୂଜାର କିଛି ରୀତି ରାତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ।

ଦର୍ଶନ ବଦଳରେ ସହାଡ଼ା ଗଛ ତଳେ ପୂଜା

ମନ୍ଦିର ବନ୍ଦ ଥିବା ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିକଟସ୍ଥସହାଡ଼ା ଗଛନିକଟରେ ଏକାଠି ହୋଇ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଗଛର ମୂଳରେ ଭକ୍ତିର ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମା’ ଭୈରବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମାନ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ।

ଅନେକ ଭକ୍ତ ଏହି ସମୟରେ ଦୀପ ଜାଳାଇ ମାନସିକ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପରମ୍ପରା ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ପଟଖଣ୍ଡା, ଛତ୍ର ସହ ହୁଏ ପାରମ୍ପରିକ ଶୋଭାଯାତ୍ରା

ଗୁପ୍ତ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଶୋଭାଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ ହୁଏ। ଦେହୁରୀଙ୍କ ଘରୁ ପବିତ୍ରପଟଖଣ୍ଡା, ଛତ୍ର, ଦେବୀଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀକୁ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଆଯାଏ।

ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଢୋଲ, ନିଶାଣ, ମହୁରୀ ଓ ଘଣ୍ଟିର ତାଳରେ ପରିବେଶ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ। ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ପୀଠକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇ ଗୁପ୍ତ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ମା’ଙ୍କ ବାହନ ‘ଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ’କୁ ନେଇ ରହିଛି ବିଶ୍ୱାସ

ପୁରୁଣାକଟକ ଭୈରବୀ ପୀଠର ଗୁପ୍ତ ପୂଜା ସହ ଜଡ଼ିତ ଆଉ ଏକ ରୋଚକ ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବୀଙ୍କ ବାହନଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଯାହାକୁ ବାଘ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଏ, ଗୁପ୍ତ ପୂଜା ସମୟରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।

ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟ ପୂଜକ ତାହା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହା ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ, ଏହାର ବାସ୍ତବତା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ଘଟଣା ଭାବେ ଧରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

୧୬ଟି ମୌଜାର ଲୋକଙ୍କ ଭାଗିଦାରି

ଏହି ପୂଜା କେବଳ ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଆଖପାଖର ପ୍ରାୟ୧୬ଟି ମୌଜାର ଲୋକେଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ପାଳନ କରିବାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ବୋଲି ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏଥିରୁ ଏହି ପୂଜାର ସାମୂହିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

ପୁରୁଣା ଓଡ଼ିଶା ସାଂସ୍କୃତିକ ସୂତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭୈରବୀଙ୍କ ଷୋଡ଼ଶ ପର୍ବ ପୂଜା ସହ ୧୬ଟି ଗାଁର ମୁଖିଆ ଓ ସେବା ପରମ୍ପରାର ସମ୍ପର୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।

ନବାନ୍ନ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି କୃଷି ପରମ୍ପରା

ଗୁପ୍ତ ପୂଜାର ଆଉ ଏକ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏହାର କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପରମ୍ପରା ସହ ସମ୍ପର୍କ। ମହାନବମୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅବସରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନୂଆ ଅମଳର ଚାଉଳ ବାନବାନ୍ନଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହା ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ସହ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ଓ ନୂଆ ଫସଲ ପରମ୍ପରାକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ।

ବୌଦ୍ଧର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଭାବେ ମା’ ଭୈରବୀ

ମା’ ଭୈରବୀଙ୍କୁ ବୌଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ମନାଯାଏ। ପୁରୁଣାକଟକ ବୌଦ୍ଧ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ବୌଦ୍ଧ-ଦଶପଲ୍ଲା/ଭୁବନେଶ୍ୱର ରାସ୍ତା ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସମୟରେ ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଓ ସାଧାରଣ ଦର୍ଶନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବେଳେ ପୁରୁଣାକଟକର ଏହି ପୀଠରେ ୧୬ ଦିନର ନିରବତା, ଗୁପ୍ତ ଆଚାର ଓ ଅପେକ୍ଷା ହିଁ ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତା। ଏହି ପରମ୍ପରା ବୌଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବେ ରହିଆସିଛି।