ପାକିସ୍ତାନ, ତୁର୍କିଏ, କତାର ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଦୋହାରେ ‘ବଦର ମେମୋରାଣ୍ଡମ୍ ଅଫ୍ ଅଣ୍ଡରଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ’ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବୁଝାମଣାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉତ୍ପାଦନ, ସାମରିକ କ୍ଷମତା ବିକାଶ, ବୈଷୟିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶରେ ଚାରି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଇବା।

ଏହାକୁ ନେଇ ଭାରତ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାର କାରଣ ହେଉଛି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଭୂମିକା। ଚଳିତ ବର୍ଷ ଭାରତ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୬୩୦ ମିଲିୟନ୍ ଡଲାରର ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ ସୁପରସୋନିକ୍ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଏୟାର-ଟୁ-ଏୟାର ମିସାଇଲ୍ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଛି।

ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏବେ ପାକିସ୍ତାନ ସହ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଇବାରୁ ଭାରତର ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ କି?

ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଆଶଙ୍କାକୁ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଗ୍ରୁପ୍ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ଅଜୟ ଅହଲାୱତଙ୍କ ମତରେ, ଏକ MoUକୁ ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ସହ ସମାନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ବଦର MoUର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପ ଓ ଗବେଷଣା ସହଯୋଗ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ପୂର୍ବତନ ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ ଏରୋସ୍ପେସ୍ CEO ଓ MD ସୁଧୀର କୁମାର ମିଶ୍ରଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ-ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତିରେ ଡାଟା ସୁରକ୍ଷା, ବୌଦ୍ଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧିକାର ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ କଠୋର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ମିସାଇଲ୍‌ର ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦେଶଙ୍କ ହାତକୁ ଯିବାର ଆଶଙ୍କା ନାହିଁ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ତଥାପି, ‘ବଦର’ ଚୁକ୍ତି ପାକିସ୍ତାନକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଉତ୍ସକୁ ବିବିଧ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇପାରେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜ ସାମରିକ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଚୀନ୍ ଉପରେ ବହୁତ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ସେହିପରି, ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ନଜରରେ ରଖିବା ରଣନୈତିକ ଭାବେ ଜରୁରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଯୋଗୁଁ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମୋସ୍ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଆତଙ୍କିତ ହେବାର କାରଣ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞ ମତ ରହିଛି।