କଠାଳ ଚୋପାରୁ ପାଣି ବିଶୋଧନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିକଶିତ କଲେ NIT ରାଉରକେଲା ଗବେଷକ

ରାଉରକେଲା: କୃଷିଜାତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁରୁ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିକାଶ କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ନୂଆ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି ନ୍ୟାସନାଲ୍‌ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍‌ ଅଫ୍‌ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି (NIT) ରାଉରକେଲାର ଗବେଷକମାନେ। ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଉଥିବା କଠାଳ ଚୋପାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସେମାନେ ଏକ ଏପରି ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଦୂଷିତ ଭୂତଳ ଜଳରୁ ୯୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ହଟାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି।

ଏହି ଗବେଷଣା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ଏହା ଏବେ ପରୀକ୍ଷାଗାର ସ୍ତରର ପ୍ରଯୁକ୍ତି; ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉତ୍ପାଦ ଭାବେ ଏହାକୁ ଧରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

କିପରି କାମ କରେ ଏହି ସାମଗ୍ରୀ?

NIT ରାଉରକେଲାର କେମିକାଲ୍‌ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ବିଭାଗର ପ୍ରଫେସର ସୁସ୍ମିତା ମିଶ୍ର ଓ ଗବେଷକ ପ୍ରତିମା ମିଞ୍ଜ ଏହି ଗବେଷଣା ସହ ଜଡ଼ିତ। ଗବେଷକମାନେ ପ୍ରଥମେ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଉଥିବା କଠାଳ ଚୋପାରୁ ସକ୍ରିୟ କାର୍ବନ୍‌ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ପରେ ଏହାକୁ ଜିର୍କୋନିୟମ୍‌ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌କୁ ଧରି ରଖିବାର କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇଥାଏ।

ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ପ୍ରାୟ ୧ରୁ ୫ ମିଲିଗ୍ରାମ୍‌ ପ୍ରତି ଲିଟର ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ଥିବା ପାଣିରେ ଏହି ସାମଗ୍ରୀର ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରୀକ୍ଷା ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରାୟ ୧୦ ମିନିଟ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ୯୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ହଟିଥିଲା। କେତେକ ପରୀକ୍ଷାରେ ୧୦ରୁ ୨୦ ମିନିଟ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଦକ୍ଷତା ୯୭ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିଲା।

ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ଦୂଷଣ କାହିଁକି ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ?

ଭୂତଳ ଜଳରେ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ରହିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସେହି ପାଣି ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ ସମ୍ପର୍କିତ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ ରୋଗ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ। ଭାରତର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂତଳ ଜଳରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ହଟାଇବା ପାଇଁ ରିଭର୍ସ ଅସ୍ମୋସିସ୍‌ (RO), ଆୟନ୍‌ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍‌ ଓ ଆକ୍ଟିଭେଟେଡ୍‌ ଆଲୁମିନା ଭଳି ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକର କିଛି ସୀମାବଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, RO ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପାଣି ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଓ ବର୍ଜ୍ୟ ପରିଚାଳନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହେ।

କୃଷି ବର୍ଜ୍ୟରୁ ଉପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀ

ଏହି ଗବେଷଣାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ହେଉଛି, ସାଧାରଣତଃ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଉଥିବା କଠାଳ ଚୋପାକୁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜଳ ବିଶୋଧନ ସାମଗ୍ରୀରେ ପରିଣତ କରିବା। ଯଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରୀକ୍ଷାରେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଓ ଖର୍ଚ୍ଚ ସମ୍ପର୍କିତ ଫଳାଫଳ ସନ୍ତୋଷଜନକ ରହେ, ତେବେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ଛୋଟ ସହରରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଜଳ ବିଶୋଧନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକାଶ କରିବାରେ ଏହା ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ, ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୩୭ ଟଙ୍କା ପ୍ରତି ଗ୍ରାମ୍‌। ଏହି ଆକଳନରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ଓ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଧରାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ ପ୍ରକୃତ ଖର୍ଚ୍ଚ କେତେ ହେବ, ତାହା ଏବେଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

ପେଟେଣ୍ଟ ମିଳିଛି, ଆଗକୁ ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍‌ ବିକାଶ

ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗବେଷକ ଦଳ ପେଟେଣ୍ଟ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସ୍ତର (Technology Readiness Level) ୪ରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିଟି ପରୀକ୍ଷାଗାର ସ୍ତରରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଘରୋଇ କିମ୍ବା ସାମୁଦାୟିକ ଜଳ ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତି ଓ ପରୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ।

ଗବେଷକମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏକ ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍‌ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସହ ବାସ୍ତବ ଜଳ ଉତ୍ସରେ ଏହାର ଦକ୍ଷତା, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଓ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି।

କଠାଳ ଚୋପା ଭଳି କୃଷି ବର୍ଜ୍ୟରୁ ଉପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିବାର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଜଳ ବିଶୋଧନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ତେବେ ଏହାକୁ ପାନୀୟ ଜଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଚିକିତ୍ସିତ ପାଣିର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।