ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ମାମୋଗ୍ରାଫି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍କ୍ରିନିଂ ପଦ୍ଧତି। ତେବେ ଏହାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ରହିଛି। ନ୍ୟାସନାଲ୍ ମାମୋଗ୍ରାଫି ଡେ ଅବସରରେ ମାମୋଗ୍ରାଫି ସମ୍ପର୍କିତ ୪ଟି ସାଧାରଣ ମିଥ୍‌କୁ ନେଇ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।

ମିଥ୍ ୧: ପରିବାରରେ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ଇତିହାସ ନଥିଲେ ମାମୋଗ୍ରାମ୍ ଦରକାର ନାହିଁ

ସତ୍ୟ: ପରିବାରରେ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ଥିବାରୁ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ବିପଦ ବଢ଼ିପାରେ। କିନ୍ତୁ ପରିବାରରେ ଏଭଳି ଇତିହାସ ନଥିବାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ହେବ ନାହିଁ। ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ଜଣାଶୁଣା ପାରିବାରିକ ଇତିହାସ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।

ମାମୋଗ୍ରାଫି ଦ୍ୱାରା ସ୍ତନରେ ହୋଇଥିବା କିଛି ସନ୍ଦେହଜନକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେବା କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଗଠାନ ଅନୁଭବ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରେ। ଭାରତରେ ସ୍କ୍ରିନିଂ ମାମୋଗ୍ରାଫି ପାଇଁ ୪୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ବିଚାର କରିବାକୁ Breast Imaging Society, India ପକ୍ଷରୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି। ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିପଦ ଅନୁସାରେ ସ୍କ୍ରିନିଂର ବୟସ ଓ ବ୍ୟବଧାନ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।

BRCA1/BRCA2 ମ୍ୟୁଟେସନ୍, ପୂର୍ବରୁ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ବିପଦ ଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶୀଘ୍ର କିମ୍ବା ଅଧିକ ନିୟମିତ ସ୍କ୍ରିନିଂ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।

ମିଥ୍ ୨: ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ରେ ବିପଜ୍ଜନକ ପରିମାଣର ବିକିରଣ ହୁଏ

ସତ୍ୟ: ମାମୋଗ୍ରାଫିରେ X-ray ବିକିରଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନିୟମିତ ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ରେ ବିକିରଣର ମାତ୍ରା କମ୍। ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ସ୍ତନର ସାଧାରଣ ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ର ପ୍ରଭାବୀ ବିକିରଣ ଡୋଜ୍ ପ୍ରାୟ ୦.୪ ମିଲିସିଭର୍ଟ ହୋଇପାରେ।

ବିକିରଣର ଝୁମ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କ୍ରିନିଂ ସୁପାରିଶ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଶୀଘ୍ର କ୍ୟାନସର ଚିହ୍ନଟର ଲାଭ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଛୋଟ ବିକିରଣ ବିପଦଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ। ଗର୍ଭବତୀ ଥିବା କିମ୍ବା ଗର୍ଭଧାରଣର ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ପରୀକ୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ରେଡିଓଲୋଜି ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।

ମିଥ୍ ୩: ନିଜେ ସ୍ତନ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ

ସତ୍ୟ: ନିଜେ ସ୍ତନ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଓ ମାମୋଗ୍ରାଫି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାମ କରେ। ନିଜ ସ୍ତନର ସାଧାରଣ ଆକାର ଓ ଅନୁଭୂତି ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ରହିଲେ ନୂଆ ଗଠାନ, ଚର୍ମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ନିପଲ୍ ଭିତରକୁ ଟାଣି ହେବା କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ରାବ ଭଳି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଜଣାପଡ଼ିପାରେ।

କିନ୍ତୁ କିଛି କ୍ୟାନସର ଏତେ ଛୋଟ ହୋଇପାରେ ଯେ ହାତରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ମାମୋଗ୍ରାଫିରେ ଛୋଟ calcium deposits ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଟିସ୍ୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ନୂଆ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଜରୁରୀ। ମାମୋଗ୍ରାମ୍ ସାଧାରଣ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହଜନକ ଗଠାନ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷଣକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ମିଥ୍ ୪: ମାମୋଗ୍ରାମ୍ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ

ସତ୍ୟ: ମାମୋଗ୍ରାମ୍ ସମୟରେ କିଛି ମହିଳା ଅସୁବିଧା କିମ୍ବା ଚାପ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷାଟି ସାଧାରଣତଃ ଅଳ୍ପ ସମୟ ନେଇଥାଏ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଛବି ପାଇଁ ସ୍ତନକୁ ଦୁଇଟି ପ୍ଲେଟ୍ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଚାପ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ଆବଶ୍ୟକ ବିକିରଣର ପରିମାଣକୁ ମଧ୍ୟ କମାଇବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ସ୍ତନରେ ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଋତୁସ୍ରାବ ପରେ ମାମୋଗ୍ରାମ୍ କରାଇଲେ ଅଧିକ ଆରାମଦାୟକ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ପରୀକ୍ଷା ସମୟରେ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲେ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।

ପରୀକ୍ଷା ଦିନ ସ୍ତନ କିମ୍ବା ବାହୁକୋଳରେ deodorant, powder, cream କିମ୍ବା lotion ବ୍ୟବହାର ନକରିବା ଭଲ, କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଛବିର ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ରେ ଅସ୍ୱାଭାବିକତା ମିଳିଲେ କ’ଣ ହୁଏ?

ମାମୋଗ୍ରାମ୍‌ରେ କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାବିକତା ଦେଖାଗଲେ ତାହା ସିଧାସଳଖ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ବୋଲି ଧରିନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସାଧାରଣ କିମ୍ବା benign ହୋଇପାରେ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଡାକ୍ତର diagnostic mammography, targeted ultrasound କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ biopsy ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରନ୍ତି।

ମାମୋଗ୍ରାଫି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭୁଲ ପରୀକ୍ଷା ନୁହେଁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ୟାନସରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କ୍ରିନିଂ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଲକ୍ଷଣ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ତନ କ୍ୟାନସର ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଏହା ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପଦ୍ଧତି।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ: ମାମୋଗ୍ରାଫି କେବେ ଏବଂ କେତେଥର କରାଇବା ଉଚିତ, ତାହା ବୟସ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିପଦ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ। 🩺