ଭାରତରେ ଚିପ୍ସ, ମିଠା ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ୟାକେଜ୍ଡ ଖାଦ୍ୟରେ ଅଧିକ ଚିନି, ଲୁଣ ଓ ଚର୍ବି ରହିଥିବା ନେଇ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଉତ୍ପାଦରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ସହଜରେ ସତର୍କ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ର ସାମ୍ନା ପଟେ ରଙ୍ଗିନ ହେଲ୍ଥ ୱାର୍ଣ୍ଣିଂ ଲେବଲ୍ ଲଗାଇବା ନେଇ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି।

କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବରୁ Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) ପଛକୁ ହଟିଥିବା ନେଇ ଏବେ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଛି।

Reutersର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯ରେ FSSAI ଓ ଖାଦ୍ୟ ଶିଳ୍ପର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ବୈଠକରେ front-of-pack warning labelsକୁ ନେଇ ତୀବ୍ର ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଏପରି ଲେବଲ୍ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିପାରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଚୟନରେ ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ।

Fantaର ଭାରତ ଓ ବ୍ରିଟେନ୍‌ରେ ଫର୍ମୁଲା ଭିନ୍ନ

ରିପୋର୍ଟରେ ଭାରତ ଓ ବ୍ରିଟେନ୍‌ରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ସମାନ brandର ପାନୀୟର ଫର୍ମୁଲାରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, Londonରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା Fantaର ଏକ canରେ ଥିବା କ୍ୟାଲୋରୀ ଓ ଚିନିର ପରିମାଣ ଭାରତରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ସମାନ ପାନୀୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ରିପୋର୍ଟ କହିଛି।

ୟୁରୋପରେ କେତେକ food ingredients ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ health warning ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଭାରତରେ ସେହି ସୂଚନା ପ୍ୟାକେଟ୍‌ର ପଛପଟେ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଛି।

FSSAIର ପ୍ରସ୍ତାବ କ’ଣ ଥିଲା?

ଭାରତୀୟ ନିୟାମକ ସଂସ୍ଥା ୨୦୧୭ରୁ ପ୍ୟାକେଜ୍ଡ ଖାଦ୍ୟର front-of-pack labelling ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଆସୁଛି।

ଏଥିରେ ଅଧିକ ଚିନି, ଲୁଣ କିମ୍ବା ଚର୍ବି ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ରଙ୍ଗ ଆଧାରିତ warning labels ଏବଂ ଉତ୍ପାଦର nutritional value ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ star ratings ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ingredients ଏବଂ basic nutritional information ପ୍ୟାକେଟ୍‌ର ପଛପଟେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।

ଅଗଷ୍ଟରେ FSSAI ସାମ୍ନା ପଟେ ରଙ୍ଗିନ warning label ବଦଳରେ ଚିନି, ଲୁଣ ଓ ଚର୍ବିର ପରିମାଣ ଦର୍ଶାଉଥିବା black-and-white tableକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବାର କଥା କହିଥିଲା।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ମାମଲା

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କର୍ମୀ ଓ ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟମାନେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ nutritional labelling ଦାବି କରି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଆବେଦନ କରିଛନ୍ତି।

ଫେବ୍ରୁଆରୀରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିୟାମକ ସଂସ୍ଥାକୁ warning labels ଉପରେ ବିଚାର କରିବାକୁ କହିଥିଲେ। ଅଦାଲତ ଇସ୍ରାଏଲ୍‌ର red-and-green food labelling system ଭଳି ମଡେଲ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସହ ବୈଠକ ପରେ FSSAI interpretive labelling ପ୍ରସ୍ତାବରୁ ପଛକୁ ହଟିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଛି।

ଅଗଷ୍ଟରେ ଅଦାଲତକୁ FSSAI କହିଥିଲା ଯେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ ସହ ପ୍ୟାକେଜିଂ ନିୟମକୁ ସମାନ କରିବା “କଠିନ”। ଏହାକୁ ନେଇ ବିଚାରପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।

ଭାରତରେ ପ୍ୟାକେଜ୍ଡ ଫୁଡ୍ ବଜାର ବଡ଼

ଭାରତର ୧୦୦ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ packaged food and beverages marketର ପ୍ରାୟ ୮୦% ଉତ୍ପାଦ high in fat, sugar and salt (HFSS) ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ଶିଳ୍ପ ଆକଳନରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଏହି କାରଣରୁ colour-coded warning labels ଲାଗୁ ହେଲେ ବହୁତ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ warning ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ ବୋଲି ଶିଳ୍ପ ପକ୍ଷରୁ ଆପତ୍ତି ଉଠାଯାଇଛି।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ର ସାମ୍ନା ପଟେ ସରଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ଦିଆଗଲେ ସେମାନେ ଅଧିକ ସଚେତନ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ବାଛିପାରିବେ।

ଭାରତ ଓ ବିଦେଶରେ ସମାନ ଉତ୍ପାଦର ଫର୍ମୁଲା କାହିଁକି ଭିନ୍ନ?

ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ food companies ସ୍ଥାନୀୟ ନିୟମ, ରୁଚି ଓ ଗ୍ରାହକଙ୍କ spending capacity ଅନୁସାରେ ସମାନ ଉତ୍ପାଦର recipe ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

ରିପୋର୍ଟରେ Nestle KitKat ଓ Maggi ଭଳି ଉତ୍ପାଦର ଭିନ୍ନ ଦେଶର formulationକୁ ମଧ୍ୟ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତୀୟ standard KitKatରେ cocoa solidsର ପରିମାଣ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆନ୍ ଭର୍ସନ୍‌ଠାରୁ କମ୍ ବୋଲି ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ସେହିପରି ଭାରତରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା Maggiର ବିଭିନ୍ନ variantରେ palm oil ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ବେଳେ ବ୍ରିଟେନ୍‌ର କିଛି versionରେ sunflower oil ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

Consumer awareness ବଢ଼ୁଛି

ଭାରତରେ middle-class consumersଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଚେତନତା ବଢ଼ୁଥିବାର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସଙ୍କେତ ମିଳୁଛି।

ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ influencers ଓ health activists processed ଏବଂ packaged food ବିରୋଧରେ ଅଭିଯାନ ଚଳାଉଛନ୍ତି।

ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ Food Pharmer ନାମରେ ପରିଚିତ Revant Himatsingka। ସେ YouTube ଓ Instagramରେ ପ୍ୟାକେଜ୍ଡ ଖାଦ୍ୟର ingredients ଏବଂ nutritional content ନେଇ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।

ଏପରି ଚାପ ମଧ୍ୟରେ କମ୍ପାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, Nestle ୨୦୨୪ରେ ଭାରତରେ sugar-free Cerelac ବିକ୍ରି ଆରମ୍ଭ କରିବା ନେଇ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା।

ସମଗ୍ର ବିବାଦର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଅଧିକ ଚିନି, ଲୁଣ ଓ ଚର୍ବି ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ଦେବା ପାଇଁ କେତେ କଠୋର ନିୟମ ଆବଶ୍ୟକ?