ଦୁର୍ଗାପୂଜା କହିଲେ ସାଧାରଣତଃ ସହରର ଚାକଚକ୍ୟ, ସୁସଜ୍ଜିତ ମଣ୍ଡପ ଓ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଆଖି ଆଗରେ ଆସେ। କିନ୍ତୁ ଭିତରକନିକାରେ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ପରିବେଶରେ ମାଆଙ୍କ ଆରାଧନା ହେଉଥିବା ଏହି ପରମ୍ପରା ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର।

ଘଞ୍ଚ ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିର ନିରବତା ଓ ଜଳପଥର ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ସହ ପରିବେଶର ସ୍ୱାଭାବିକତା ମିଶି ଏକ ଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ନିଆରା ପୂଜା

ଭିତରକନିକା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ବୈତରଣୀ ଓ ଧାମରା ନଦୀପଥର ଡେଲ୍ଟା ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ଘଞ୍ଚ ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ପରିସର। ଜୁଆରଭଟ୍ଟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥିବା ନଦୀ ଓ ଖାଡ଼ି, ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ଗଛ ଏବଂ ବନ୍ୟଜୀବ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିଚୟ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସୂଚନାରେ ମଧ୍ୟ ଭିତରକନିକାକୁ ଘଞ୍ଚ ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଜୀବବିବିଧତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପରିସର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ଏଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଜୀବନ, ଆସ୍ଥା ଓ ପରମ୍ପରା ସହ ପ୍ରକୃତିର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଏ।

ଭିତରକନିକାର ପରିଚୟ କେବଳ ଜଙ୍ଗଲ ନୁହେଁ

ଭିତରକନିକା କେବଳ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଐତିହ୍ୟ, ଲୋକପରମ୍ପରା ଓ ଜୀବବିବିଧତାର ଏକ ମିଶ୍ରିତ ପରିସର। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନର ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ୧୯୭୫ରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଭିତରକନିକା ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍ ଅଞ୍ଚଳ ୨୦୦୨ରୁ Ramsar Site ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୁଣିଆ ପାଣିର କୁମ୍ଭୀର ସହ ଅନେକ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବାସ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଓ ନିୟମ ପାଳନ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ପରମ୍ପରା ସହ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାର ବାର୍ତ୍ତା

ଭିତରକନିକାର ଏହି ନିଆରା ପୂଜା ପରମ୍ପରାର ବିଶେଷତା ହେଉଛି—ଏଠାରେ ଉତ୍ସବର ଆଡ଼ମ୍ବର ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରକୃତିର ନିକଟତା ଅଧିକ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଳପଥକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ବଞ୍ଚୁଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏଭଳି ପରମ୍ପରା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି।

ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ—ଉଭୟକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଚାଲିବା ହିଁ ଏଭଳି ବିଶେଷ ପୂଜା ପରମ୍ପରାର ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା।

ସାରକଥା:ଭିତରକନିକାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଓ ଲୋକପରମ୍ପରାର ବିବିଧତାର ଏକ ନିଆରା ଉଦାହରଣ। ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ ଓ ଦେବୀ ଆରାଧନାର ଏହି ସମନ୍ୱୟ ଭିତରକନିକାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଆହୁରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ।