ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ପରମ୍ପରା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଐତିହ୍ୟ। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ରାଜନଗରରେ ମା’ ଜୟଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜା ଏହାର ଏକ ନିଆରା ଉଦାହରଣ।

ରାଜନଗରରେ ପ୍ରାୟ୩୦୦ ବର୍ଷ ଧରି ମା’ ଜୟଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜାହୋଇଆସୁଛି। କନିକା ରାଜା ଦିବ୍ୟସିଂହ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଏହି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ପରେ ପଣ୍ଡିତ ସୋମନାଥ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶଧର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତମାନେ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି।

🙏 ନିଆରା ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତିମା

ଏହି ପୂଜାର ଅନ୍ୟତମ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ମା’ ଜୟଦୁର୍ଗାଙ୍କମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପ। ପୁରାଣ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତ ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଲେଖା ଓ ସଂକଳନରେ ଏହି ପ୍ରତିମାର ରୂପକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବିରଳ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ମା’ଙ୍କୁ ତିନିସ୍ତରୀୟ ସାଜସଜ୍ଜା ତଳେ ପୂଜା କରାଯାଏ।

🪔 ବଦଳିଛି ପରମ୍ପରା, ରହିଛି ଆସ୍ଥା

ସମୟ ସହ ଏହି ପୂଜାର କିଛି ପରମ୍ପରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ପୂର୍ବରୁ ମହାଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ ମହିଷ ବଳି ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇ ଏହାର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ବିକଳ୍ପ ଭାବେକଖାରୁ ବଳିଦିଆଯାଉଛି।

ଏହି ପୂଜାରେ୧୧ ଜଣ ପୁରୋହିତବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ବିଲ୍ୱବରଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମା’ଙ୍କ ବିସର୍ଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।

🚣 ହଂସବତୀ ନଦୀରେ ନିଆରା ବିସର୍ଜନ

ଏହି ପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ମା’ଙ୍କ ବିସର୍ଜନ। ରାଜନଗର ନିକଟ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତହଂସବତୀ ନଦୀରେ ଏକ ସଜ୍ଜିତ ଡଙ୍ଗାରେ ମା’ଙ୍କୁ ନେଇ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ।

ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସଜାଯାଇଥିବା ଡଙ୍ଗାରେ ରଖି ନଦୀରେସାତ ଥର ପରିକ୍ରମାକରାଯିବା ପରେ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ। ଏହି ନିଆରା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ନଦୀର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।

ମା’ଙ୍କ ବିଦାୟ ସମୟରେ‘ହରିବୋଲ’ ଧ୍ୱନି ଓ ହୁଳହୁଳିରେସମଗ୍ର ପରିବେଶ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ। ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ବି ରାଜନଗରର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି।